21-12-11

Op deze dag in het jaar 1917 werd de Duitse schrijver Herinrich Böll, winnaar Nobelrpijs Letteren, te Keulen geboren

Heinrich Böll tijdens 

een pers-conferentie, 

Bonn, jaren zeventig.

Het is vandaag exact vierennegentig jaar geleden dat de Duitse auteur Heinrich Böll in Keulen werd geboren. Zijn publicaties ─ in het begin vooral korte verhalen, later aangevuld met romans en essays ─ begonnen kort na de Tweede Wereldoorlog te verschijnen, en al snel bleek dat de gekozen thematiek van zijn literatuur en de wijze waarop Heinrich Böll met zijn moedertaal omging, tot de hoofden en harten van vele Duitsers kon doordringen, waarmee hij ─ zonder opzet ─ met zijn puinhopen-literatuur een tijdlang het enige literaire geweten van de natie was. Böll voelde zich moreel verplicht om de toestanden en gebeurtenissen tijdens en direct na de oorlog zo realistisch mogelijk te beschrijven. Al zijn kwaliteiten hebben ertoe geleid dat hij in 1972 werd onderscheiden met de Nobelprijs voor de Letteren.

Heinrich Böll schreef veel en het gebeurde zelden dat zijn boeken niet menigmaal, vooral in goedkopere series met Taschenbücher, werden herdrukt. 

Dat is dezer dagen ook nog weer het geval met de bundel Wanderer, kommst du nach Spa, welke in uitgebreide vorm (ten opzichte van de eerste editie uit 1950) opnieuw is verschenen, in een versie met Grote Letter, maar daarnaast ook verkrijgbaar is gebleven met een normale letter.
Heinrich Böll overleed op 16 juli 1985 te Kreuzau.
__________

Heinrich Böll: Wanderer, kommst du nach Spa . . . ─ Erzählungen. 346 pag., paperback dtv Großdruck. Deutscher taschenbuch Verlag, München 2001. ISBN 978-3-423-25314-7. (dtv 25314; als normale dtv-pocket nr. 437). Prijs in de BRD € 9,95.

12:12 Gepost door Heinz Wallisch in Boeken, Letteren: Duits, Nobelpriijs Letteren | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

13-12-11

Prachtig boek en driedelige docu-serie op BBC Four, van Simon Sebag Montefiore, op BBC Four tv

Drie donderdagavonden
Op donderdag 8 december, om 22:00 uur onze tijd, begint op de Britse televisiezender BBC Four het eerste deel van een serie van drie documentaires, die tezamen bijna drie uur in beslag nemen over de geschiedenis van de stad Jeruzalem, die historicus Simon Sebag Montefiore heeft gerealiseerd onder de titel Jerusalem: The making of a holy city. De eerste aflevering duurt tot 23:00 uur en is getiteld Wellspring of holiness. Een herhaling kunnen we tegemoet zien op dinsdag 13 december, via dezelfde zender, 's avonds vanaf 23:55 uur.
Op donderdag 15 december volgt deel 2; op donderdag 22 december wordt het derde en laatste deel uitgezonden. Het ligt voor de hand dat die beide delen eveneens op de dinsdag na de eerste uitzending zullen worden herhaald.

Het boek Jeruzalem
Diezelfde Simon Sebag Montefiore heeft zich reeds onderscheiden als historicus van formaat met twee boeken over het leven de krankzinnige sadist Stalin. [1]
Eerder dit jaar is zijn omvangrijke geschiedenis in boekvorm uitgekomen over de wereldwijd befaamde historische stad Jeruzalem in Israël, een plek die van oudsher van niet alleen door joden en christenen, maar tevens door moslims als hun stad wordt beschouwd, en, mede daardoor, niet zelden wordt gezien als hoofdstad van de wereld, al is dat laatste ─ zeker in de huidige tijd, en met name buiten de direct betrokken bewoners van de gebieden rondom die stad en staat ─ overdreven.
Niet alleen de oorspronkelijke, Engelse, editie zag dit jaar het licht, ook de Nederlandse vertaling is onlangs van de persen gerold. Evenals de beide boeken van dezelfde schrijver over Stalin, is ook Jeruzalem op de markt gebracht door Nieuw Amsterdam Uitgevers.

Veroveringsdrang
Vele groeperingen, en soms hele volken, hebben in de loop der tijden getracht Jeruzalem te veroveren, waarbij allerlei drijfveren en emoties, ingegeven door bij voorbeeld godsdienst ─ men denke daarbij onder meer aan de Kruistochten ─ dan wel hebzucht, afgunst en allerlei andere lagere hartstochten een rol van grote betekenis gespeeld.
Dat was niet alleen in het verleden evident, maar al die genoemde elementen spelen bij diverse lieden ─ die macht hebben of deze hebben gegrepen ─ ook vandaag de dag een rol van doorslaggevende betekenis. Het uiterlijk vertoon is weliswaar gewijzigd en men zal waarschijnlijk niet zo gauw meer hele legers zien oprukken, maar de dreiging die uitgaat van staten ─ of zelfs van één staat ─ die atoomwapens ontwikkelt en niet zal schromen deze te gebruiken, maakt dat de dreiging jegens Jeruzalem en de wijde omgeving even actueel is als een millennium geleden.

Het fascinerende, briljant-spannend geschreven boek kan het gemakkelijk tegen elke thriller over moordenaars, dieven en andere criminelen opnemen. Al zal men ook die lieden in de historie van genoemde stad niet bepaald sporadisch tegenkomen.

Simon Sebag Montefiore.

Dank zij drie vertalers is het boek zo snel na de Engelse versie in ons taalgebied uitgekomen.
__________

[1] a: Het hof van de rode tsaar.

b: Stalins jeugdjaren ─ Van rebel tot rode tsaar. Een bijdrage daarover is te vinden op de site Tempel der Historie, gepubliceerd op zondag 20 januari 2008.

__________
Simon Sebag Montefiore: 
Jeruzalem ─ De biografie

Vertaald door Henk Moerdijk, Georg Pape en Mieke Hulsbosch.

732 pag. + 4 x 8 pagina's op kunstdruk met illustraties in kleuren en z/w; gebonden met stofomslag. 

Nieuw Amsterdam Uitgevers, Amsterdam 2011.
ISBN 978 90 468 0780 4.

BBC One-tv, in 'Imagine': Is het product Boek een uitstervend fenomeen, voorzover dat de uitgave van nieuwe boeken betreft?

BBC-presentator Alan Yentob met een open, klassiek-papieren, boek.

"Van veel boeken te maken is geen einde," kunnen we lezen in het Bijbel-boek Prediker[1]

Of we dat heden ten dage nog zo letterlijk kunnen nemen ─ maar dat geldt voor uitzinnig veel wat er in die anthologie staat ─, als dat nog enige decennia geleden het geval was, wordt met de dag twijfelachtiger. Het begint er, meer en meer, op te lijken dat het klassieke boek uiteindelijk toch zal worden verdrongen door het digitale boek dat inmiddels zo'n hoge vlucht heeft genomen.


BBC-presentator Alan Yentob gaat daarover in gesprek met diverse schrijvers: Alan Bennett, Ewan Morrison, Gary Shteijngart en Douglas Coupland,  met uitgever Gail Rebuck, en ook nog met bibliothecaris Rachel Morrison en impresario Ed Victor.

Het programma waarin deze gesprekken voorkomen, is een aflevering van het programma Imagine . . . , deze keer met als titel Books ─ The last chapter?  Uitzending is op dinsdag 13 december, vanaf 23:35 uur tot in de nacht op woensdag 14 december 00:40 uur.
__________

[1] Prediker: Hoofdstuk 12, vers 11.

09-12-11

Het werk van de Engelse auteur Charles Dickens staat centraal in het literatuurprogramma 'The verb' van BBC Radio 3, deze vrijdagavond

De jonge Charles Dickens; portret
door Daniel Maclise (1806-1870).

Altijd weer nieuw

Charles Dickens (1812-1870) is enerzijds nog steeds geliefd, al lijkt het enthousiasme bij de jongste generatie die leest ─ voorzover dat nog gebeurt ─ en bij de filmmakers enigszins weggeëbd. De omzetting in beelden, van zijn romans, schijnt iets minder populair te zijn geworden, doch zoiets kan steeds opnieuw een piek beleven. Aan de andere kant is hij niet uit het openbare leven verdwenen, aangezien er nog steeds nieuwe biografieën en artikelen over hem worden geschreven en gepubliceerd.

In het literatuurprogramma The verb, een vast onderdeel van het uitzendschema van de Britse cultuurzender BBC Radio 3, is ─ op vrijdag 9 december, tussen 23:00 uur en 23:45 uur onze tijd ─ het werk van Charles Dickens het onderwerp.

Grote verwachtingen

't Is net of er lieden zijn die hebben aangevoeld dat ze mijn opmerking moesten logenstraffen: in de nacht van vrijdag 9 op zaterdag 10 december zag ik op dat de BBC een nieuw kostuumdrama gaat uitzenden naar de roman Great Expectations uit de jaren 1860-1862. Het verhaal werd in afleveringen gepubliceerd in het tijdschrift All the year round, en aansluitend in boekvorm.
We mogen er ook van uitgaan dat in de maand december tal van televisiezenders, verspreid over de globe, hun opwachting zullen maken met A Christmas Carol in Prose in enigerlei vorm.

14-11-11

Terugblik op standaardwerk 'What is history' uit 1961, van E.H. Carr, vijf avonden in 'The essay' van BBC Radio 3

Edward Hallett Carr.

In 1961 heeft de Britse diplomaat en historicus Edward Hallett Casrr (1892-1982) het boek What is history? gepubliceerd. Dat zou een heel invloedrijk geschrift blijken.
Een halve eeuw na dato presenteert de Britse cultuurzender BBC Radio 3, gedurende vijf avonden, vanaf maandag 14 tot en met vrijdag 18 november ─ tussen 23:45 uur en middernacht onze tijd ─ in het vaste programmaonderdeel The essay, met als werktitel What is history today? een terugblik, hopelijk met vergezicht, naar aanleiding van dat boek.
Ongewtijfeld wordt het thema geschiedenis thans geheel anders behandeld dan een eeuw geleden en ook nog als een halve eeuw geleden, toen ik de lagere school bezocht. Maar men moet wel bedenken dat zelfs het thema historie een relatief onderwerp is, aangezien de opvattingen erover met de tijd mee evolueren. Over nog een eeuw is het immers allemaal weer heel anders.

31-10-11

Historische opname in 'Am Abend vorgelesen': drie avonden achtereen wordt voorgelezen uit 'Die Waffen nieder' van Bertha von Suttnerrtha

Bertha von Suttner (1843-1914).
Foto genomen in 1906.

In de programmareeks Am Abend vorgelesen dat gewoonlijk elke werkdag 's avonds tussen 22:05 uur en 22:35 uur door de Duitse regionale radiozender NDR Kultur wordt uitgezonden, kunnen geïnteresseerden drie avonden achtereen luisteren naar een inmiddels historische opname waarin Marianne Kehlau (1925-2002), die niet alleen als toneelspeelster op de planken stond, maar tevens werkzaam was als hoorspel-actrice en als stem voor nasynchronisatie van films ─ een weerzinwekkend-heilloos gebeuren dat de debilisering in ernstige mate in de hand werkt ─, die zal voorlezen uit het boek Die Waffen nieder, een pacifistische document van de in 1843 te Praag geboren Bertha Sophie Felicitas, barones von Suttner, afstammeling uit een Boheemse adellijke familie, die zich relatief snel tot het gedachtegoed van het pacifisme voelde aangetrokken. Ze vervulde talrijke functies in het openbare leven. Onder meer was ze enige tijd secretaresse van Alfred Nobel (1833-1896), die haar zeer bewonderde.

In 1905 werd voor de vijfde keer de Nobelprijs voor de Vrede uitgereikt, en voor de eerste keer aan een vrouw: Bertha von Suttner viel die eer te beurt.


In 1899 heeft deze haar levensgeschiedenis op schrift gesteld als Die Waffen nieder, een boek dat in het daarop volgende jaar in Dresden is verschenen bij E. Pierson's Verlag (Inhaber Richard Liecke, königlich-kaiserlicher Verlagsbuchhändler). Dit geschrift bereikte hoge oplagen, mede in vertalingen. 

Op maandag 31 oktober, dinsdag 1 november en woensdag 2 november kunt u,
al die drie avonden, een half uur luisteren naar delen uit genoemd boek.



23-02-11

Khadaffi wil blijven ten koste van alles. Het ongrijpbare Libië aan de rand van de afgrond

Moeammar al-Khaddafi,
een Beest uit de Afgrond.

Het ongrijpbare van Libië
Ieder die ogen en oren heeft, en enigermate situaties kan inschatten, respectievelijk analyseren op basis van gegevens welke verder reiken dan zijn neus lang is, begrijpt dat het recente charme-offensief van de Libische leider Moeammar al-Khaddafi richting het westen door politiek opportunistische motieven is ingegeven en niet omdat plotselinge vriendelijke uitingen ten opzichte van datzelfde westen hun oorsprong vinden in oprechte gevoelens: koele berekening is wat hem drijft. Zelfs extreme krankzinnigen — en tot die categorie behoort die kolonel, en dat bewijst hij steeds opnieuw — kunnen heel goed hun eigen belang in het oog houden.
Dat bleek enige jaren geleden reeds in de Lockerbie-kwestie: zodra Khaddafi in al te gevoelig vaarwater terechtkomt, past hij zijn strategie aan. Hoewel er altijd goedgelovigen zullen blijven, die — uit welke overwegingen dan ook — menen dat het om aanpassingen ten faveure van Europa en de VS gaat, is zulk gevoelen of wensdenken niets anders dan voorbijgaan aan de realiteit. Voor diegenen zou je het bijna verplicht gesteld willen zien om eens nader kennis te nemen van enige feiten omtrent de man in kwestie en de staat die hij en zijn familie in de greep houden. Er bestaat objectieve literatuur over land en volk en degenen die er aan de macht zijn.

Gerbert van der Aa reed door Libië
In het verleden jaar verschenen, doch nu weer hyper-actuele boek van Gerbert van der Aa wordt een reeks indrukken geschetst die de auteur — hij was een van de zeer weinige opdeed tijdens zijn tienduizend kilometer lange tocht door Libië, in een oude terreinwagen. Daarbij heeft hij zich vooral gericht op de mensen in dat land, en is hij daarmee erin geslaagd ons een beter inzicht te verschaffen in hoe de incarnatie van daverende gekte, die de Libische leider is, zijn sporen nalaat in de samenleving van alledag. Dat is meestal het geval met krankzinnige leiders. 
We hoeven de geschiedenis van de twintigste eeuw er maar op na te slaan om te kunnen vaststellen welke vloedgolven van totale destructie zijn ontstaan in de pathologisch-perfide toestand in het hoofd van lieden als Hitler, Stalin, Mao, Amin en nog zoveel andere leiders van kleinere staten. Dat Khaddafi er alles aan doet om in die rij van vertegenwoordigers van het Beest uit de Afgrond te worden opgenomen, bleek op dinsdag 22 februari tijdens zijn toespraak voor de Libische televisie. Daarin bewees hij niet alleen dat hij geheel buiten de realiteit staat, maar tevens dat hij er niet voor terugschrikt een zeer omvangrijke massamoord aan te kondigen.
Niet alleen is hij daarvoor geschift genoeg, en zal er — ondanks alle redelijke protesten, daar en elders ter wereld, tot in de hoogste politieke regionen toe — heel wat strijd moeten worden geleverd voordat de man op zijn knieën wordt gedwongen. 

Hoewel een deel van het land in handen van de oppositie is — althans volgens berichten van ooggetuigen die hun bevindingen via de nieuwste communicatiemedia verspreiden, opdat de rest van de wereld daarvan kan kennis nemen — is één der belangrijkste vragen van dit moment of het leger bereid is de walgelijke devotie ten aanzien van die uitzinnige Gek op te geven en de kant van het volk te kiezen. De politie in de bevrijde steden schijnt dit te hebben gedaan. Als dat juist is, dient dat voorbeeld zo snel mogelijk te worden gevolgd, opdat — na Egypte — de olievlek van geweld, haat en angst in die regio niet tot het uiterste zal escaleren.

Vooralsnog lijkt het erop dat die door destructiedrift aangestuurde Khaddafi dit land in de woestijn voor een (eventueel groot) deel zal doen veranderen in een woestenij, die een afspiegeling zal vormen van de giftige inhoud van zijn schedelpan.

__________ 

Gerbert van der Aa: Khaddafi's woestijn — Reis door het ongrijpbare Libië. 192 pag., paperback. Nieuw Amsterdam Uitgevers, Amsterdam 2010. ISBN 978 90 468 0639 5. 
 

Gerbert van der Aa onderweg in Libië op een prachtige plek met fraai uitzicht.

14-02-11

BBC Four-tv maandag 14 februari met een half uur schoonheid van middeleeuwse boeken

Wie van middeleeuwse boeken houdt, en een half uur van haar of zijn tijd kan vrijmaken om op maandag14 februari te kijken naar een uitzending over onder meer het Luttrell Psalter, doet er goed aan om op genoemde dag te kijken naar BBC Four, waar in de avonduren tussen 21:30 uur en 22:00 uur onze tijd een aflevering van het programma The beauty of books zal worden uitgezonden.


De aflevering van deze maandag draagt de titel 
Medieval masterpieces, en is onder meer gewijd aan het Luttrell Psalter, waarvan u direct hierboven een afbeelding ziet.

Daarnaast wordt in dat half uur aandacht besteed aan Geoffrey Chaucer (ca. 1343-1400), een naam die is blijven bestaan tot in onze tijd door zijn Canterbury Tales.


 

13-12-10

Jean Genet werd honderd jaar geleden geboren. Arte-tv herdenkt dat met een documentaire

 

Documentaire

De Franse schrijver Jean Genet,
hier 73 jaar oud (in 1983).

Op maandag 13 december, 's avonds laat, om 23:45 uur, start Arte-televisie een documentaire over de tamelijk omstreden Franse auteur Jean Genet (1910-1976), die internationale faam heeft verworven — in zowel opbouwende, alsmede in afbrekende zin — door de wijze waarop hij in zijn boeken de aandacht wist te vestigen op diverse randfiguren van de maatschappij, zoals allerlei misdadigers, waarmee hij diverse aspecten van het dagelijks leven in een kritisch licht wilde stellen. Dat hij daardoor werd ervaren als iemand die de vermeende rust verstoorde, had tot gevolg dat hij vooral werd beschouwd als een lastig element in de wereld der kunsten van het Land van Marianne. Anderzijds waren er ook wel enkele non-conformisten in dat land te vinden, zoals Jean Cocteau (1889-1963). Jean-Paul Sartre (1905-1980), die zelfs de gedachte ter overweging stelde of Genet niet een heilige was, ondanks het feit dat de man een langdurige gevangenisstraf had uitgezeten wegens diverse delicten. [1]

Die J-P Sartre zelf was bij tijd en wijle eveneens een blok aan het been van zo menig Frans hoogwaardigheidsbekleder, en dat heeft er zelfs ooit toe geleid dat mevrouw Charles de Gaulle wilde dat Sartre in hechtenis zou worden genomen, hetgeen ertoe heeft geleid dat de ex-generaal en Franse president de historische woorden moet hebben uitgesproken: "Voltaire on n'arrête pas." Deze latere Nobelprijswinnaar Literatuur kende derhalve het belang van voorspraak.


Ter herdenking
De dit jaar gereedgekomen documentaire die tot 00:45 uur duurt, is van Gilles Blanchard.

Op maandag 19 december wordt de film, eveneens door Arte-tv, opnieuw uitgezonden, dan vanaf 05:00 uur in de ochtend. Op die dag zal het exact honderd jaar geleden zijn dat Jean Genet werd geboren. In de gegevens meldt Arte dat de aandacht aan deze schrijver wordt besteed in verband met zijn honderdste sterfdag, doch Genet overleed op 15 aptil 1986.

Naast de toneelstukken en het vele proza in tal van literaire vormen, heeft Genet ook een poging gedaan een boek over Rembrandt te schrijven. Zijn korte terugblik daarop [2] is in 1990 in een Nederlandse vertaling van Matthijs Bakker uitgekomen. 

__________

[1] Jean-Paul Sartre: Saint Genet, comédien et martyr (1952), in Nederlandse vertaling verschenen bij de Erven Bijleveld te Utrecht.

[2] Jean Genet: Rembrandt — wat overbleef van een in kleine, heel regelmatige vierantjes gescheurde en in deplee gemikte Rembrandt. Oorspronkelijk verschenen in 1968, NL-vertaling in 1990.

 

05-12-10

'Solaris' van Stanislaw Lem zondagavond op Canvas-tv in 'Paper trails'

 

Voor de derde achtereenvolgende zondag zendt het tweede Nederlandstalige, Belgische televisienet Canvas op 5 december een aflevering uit van de zesdelige programmareeks Paper trails. Daarin stelt Hendrik Willemyns — van wie wordt gezegd dat hij bekendheid geniet als lid van de band Arsenal — een documentaire voor waarin nader wordt ingegaan op meesterwerken uit de wereldliteratuur. Al dies zes films zijn opgenomen op locaties waar de verhalen zich afspelen, respectievelijk waar de boeken zijn ontstaan.

In de derde bijdrage van deze reeks — die op genoemde dag, via de bovengemelde zender, wordt gepresenteerd tussen 21:00 uur en 21:30 uur — is het boek Solaris uit 1972 van de Poolse auteur Stanislaw Lem (1921-2006) het onderwerp van de aandacht. Het boek werd tweemaal verfilmd, voor het eerst in het jaar van verschijnen van het boek, door Andrej Tarkovski (1932-1986) en in 2002 nogmaals door Steven Soderberg (geboren 1963).

 

27-09-10

Wie was de eerste snelheidsovertreder, die na een achtervolging werd aangehouden?

 

 

Niet in het normale lexicon

Geregeld, in principe eens per jaar, verschijnt er, bij de uitgever van de onovertroffen Brockhaus Enzyklopädie, een klein, gebonden boek met de naam Brockhaus in grote rode letters en met één of twee ondertitels: de éne die daarbij steevast voorkomt, is Was so nicht im Lexikon steht.

Daarin wordt de lezer op tal van gebieden geprikkeld met een reeks vragen, die op de oneven pagina's worden gesteld, met aan de achterzijde daarvan het antwoord. Door de inhoud van zo'n alleraardigst werkje door te nemen, heb je inderdaad de beschikking over meer wetenswaardigs, waarvan een deel niet alleen leuk is voor het moment, of geschikt is als gespreksstof, maar tevens feiten en data bevat die je graag voor de rest van je leven meedraagt. In de editie van 1998, die — na BROCKHAUS als hoofdtitel — ook nog Ganz schön merkwürdig als tussentitel draagt, voordat erop wordt gewezen dat men de in korte en bondige teksten gevatte, anekdotisch voorgestelde wetenswaardigheden — in de meeste gevallen bij de vragen voorafgegaan door een tekening van Michael Maier — niet in de normale, omvangrijke editie van de Brockhaus zal vinden.


Wie werd als eerste snelheidsovertreder aangehouden?

"Wer wurde als erster Amerikaner wegen zu hoher Geschwindigkeit festgenommen?" luidt één der in bovenomschreven verzameling opgenomen vragen.

Het antwoord wordt aan de keerzijde van hetzelfde blad (met twee pagina's):

Dat was Jacob German, een New Yorkse taxichauffeur, die het heeft bestaan om in de straten van deze Amerikaanse grootstad in het jaar 1899 met een snelheid van bijna twintig kilometer per uur rond te razen. De agent die hem staande hield, was zelf per fiets onderweg.

__________
BROCKHAUS! — GANZ SCHÖN MERKWÜRDIG
 — Was so nicht im Lexikon steht. Texte von Joachim Heimannsberg; Illustriert von Michael Maier. Redaktion: Gabriele Gassen. 256 pagina's, gebonden. F.A. Brockhaus, Leipzig • Mannheim, 1998. ISBN 978-3-7653-1553-2.

 

22-07-10

Orlando Figes verloor zijn evenwicht en raakte uit zijn gewone doen van documenten produceren

Neurotische explosie

Onder de kop Britse historicus struikelt over ijdelheid meldt de Volkskrant van maandag 19 juli  een behoorlijke uitglijder van de — op grond van zijn uitnemende en omvangrijke boeken met betrekking tot de geschiedenis van Rusland tijdens de afgelopen eeuw [1] — alom zo terecht geprezen, en daardoor wereldwijd vermaarde, historicus Orlando Figes.

Het mag revolutionair lijken wat er door toedoen van deze eersterangs historicus is gebeurd, tot de Tragedie van een volk heeft het niet geleid, maar wel tot een in-triest gebeuren dat niet meer terug te draaien valt, maar dat hopelijk op termijn tot redelijke proporties te relativeren valt. Hij heeft in ieder geval bewezen flink uit zijn evenwicht te zijn, en dat geldt eveneens voor zijn 'gewone doen': het schrijven van uitstekende stukken en dito standaardwerken.
Het gebeuren — anoniem afkraken van werk van collega's en het onder pseudoniem aanprijzen van eigen boeken via de internetboekhandel Amazon— heeft er uiteindelijk toe geleid dat Figes nu smartegeld moet betalen aan die collega's die hij op genoemde manier aan de kaak heeft gesteld.

Laat ik hier het hele verhaal niet nog eens breed uitmeten; diverse media hebben dat reeds gedaan. Wel moet ik vaststellen dat er iets, al dan niet tijdelijk, helemaal niet koosjer was in het hoofd, en wellicht 'in het hart', van de prominente auteur. Het is geen zaak die op zichzelf staat als uitzonderlijke gebeurtenis. Tal van vooraanstaande lieden met (een) titel(s) en de noodzakelijke kennis, inzicht en ervaring op hun vakgebied, hebben zich door affectiviteit laten leiden tot zeer onaangename optredens, zij het domweg plagiaat plegen of zich onder een dekmantel als recensent uit te geven en in die hoedanigheid het werk van anderen met de grond gelijk te maken.


Meer dan alleen ijdelheid
In genoemde kop van
de Volkskrant werd het optreden gekwalificeerd als ijdelheid, een drijfveer die ten grondslag ligt aan veel onprettige gedachten en daden. Ik denk dat er meer aan de hand is dan alleen de vanitas die al zo oud is als de mensheid en die door de Prediker in de anthologie van het Oude Verbond met nadruk wordt genoemd. Mij lijkt het waarschijnlijker dat onder die ijdelheid een trauma verborgen ligt dat als onuitgewerkte problematiek binnen de persoonlijkheid een uitweg zoekt en zich manifesteert in externe conflicten. Het is dan ook een bittere noodzaak dat Orlando Figes met een deskundige in conclaaf gaat om eens te bezien waar de schoen wringt en wat er ten faveure van de ontwikkeling binnen de persoonlijkheid aan kan worden gedaan ten einde herhaling te voorkomen. Want dat er sprake is van onvolgroeid gedrag is zo klaar als een klontje, en even duidelijk is het gevaar van herhaling als er niet aan de wortel van het kwaad wordt ingegrepen. Orlando Figes zelf is de enige die ervoor kan zorgen dat een dergelijke eclatante uiting van domheid zich niet herhaalt. Dergelijke neuroses komen niet zomaar met de oostenwind aanwaaien, en aangezien een neurose nu eenmaal staat bij de gratie van de herhalingsdrang, is het niet alleen voor de man zelf, maar tevens voor de wereld om hem heen een goede zaak als er maatregelen worden genomen die zulks in goede banen leiden.


Ziekteverlof
Sedert het uitbreken van dit schandaal is Orlando Figes met ziekteverlof. Dat is in de gegeven omstandigheden wel terecht, maar als de man bereid is zich op een voor hem passende wijze te laten behandelen — en of dat nu via een analyse van zijn verleden, dan wel via een bloesemtherapie gebeurt, is niet van direct belang, als het maar tot het gewenste resultaat leidt —, en als er dan sprake is van genezing, zou hij in zijn functie moeten worden hersteld. Immers, een man van zo grote intelligentie, met zoveel kennis en inzicht, behoort niet aan de kant te staan binnen het maatschappelijk gebeuren van de (eigentijdse) geschiedschrijving. Dat is in eerste instantie van belang voor de persoon zelf en daarnaast voor het Birkbeck College en daarmee van het gilde der geschiedschrijvers.

Als we iets verder kijken dan alleen dit, absoluut voor velen pijnlijke, incident, en zien dat er massamoordenaars het tot president van een al dan niet dubieuze staat weten te schoppen en dat alles wat de omgeving beter uitkomt, met de mantel der liefde wordt bedekt, dan doen degenen, die het voor het zeggen hebben er goed aan om de relativiteit niet uit het oog te verliezen en te besluiten voor een voortzetting van het werk dat Orlando Figes verrichtte tot deze ellende de kop opstak. Enig onopvallend kritisch volgen zal daarbij van nut kunnen blijken.

__________

[1] Diens in het Nederlands als Fluisteraars vertaalde boek komt in augustus 2009 voor in een artikel op onze zustersite Tempel der Historie. In een eerdere bijdrage, eveneens op die site, in oktober 2008, hebben we aandacht besteed aan de Nederlandse editie van Orlando Figes terecht als standaardwerk geldende boek over de Russische revolutie 1891-1924. Wij hebben het als onovertroffen gekwalificeerd.

 

30-05-10

Boekenprogramma Druckfrisch van ARD/Das Erste hedenavond kort voor middernacht weer te zien


Geen literatuurprogramma

Op gezette tijden presenteert de eerste Duitse publieke tv-zender ARD/Das Erste het door diverse instanties als literair magazine, respectievelijk literatuurprogramma, gekwalificeerde half uurtje over boeken dat, vanwege het intellectuele gehalte, als laatste onderdeel van de tv-avond van eerste op een zondag de ether in wordt gestuurd: veelal nog net voordat het middernacht slaat. Op zondag 30 mei zal dat tussen 23:30 uur en 00:00 uur zijn.

Het programma heet DruckfrischVers van de pers zouden wij dat kunnen noemen. Maar een literair programma is het niet, ook al komen er diverse, machtig interessante, literaire figuren in voor. De presentator, Denis Scheck (geb. 1964), is een estheet en  intellectueel van de oude stempel, in de best denkbare betekenis van het woord. Aangezien er ook kookboeken en andere niet-literaire thema's aan bod komen, zou ik er toch sterk de voorkeur aan geven Druckfrisch als een Boekenprogramma te omschrijven. Daardoor verliest het niets aan waarde en is het heel wat juister 'neergezet'.


SPIEGEL-Bestsellerliste

In elke aflevering van het programma worden enkele minuten ingeruimd voor de bespreking-in-enkele-zinnen van de tien boeken die op dat moment de SPIEGEL-Bestsellerliste bezet houden. Met die paar woorden weet Denis Scheck het ene boek de hemel in te prijzen, het andere sterk te relativeren, en niet zelden een goed tot zeer goed verkocht boek naar de afvalbak te verwijzen. vooral ten opzichte van boeken, die graag willen worden begrepen als levenshulp, kan Denis Scheck genadeloos zijn, en zo hoort dat.

We mogen niet vergeten dat in de meeste afleveringen de presentator zich veelal in de directe omgeving van de binnenzijde van een ingang van een zichtbaar grote boekhandel opstelt en willekeurig mensen aanspreekt met de vaste formule: "Darf ich Ihnen ein Buch empfelen?", steevast snel daarna gevolgd door een tweede vraag: "Was lesen Sie denn gern?" Voor ons is het doorgaans moeilijker dat laatste te beantwoorden dan de eventuele vraag naar wat we liever niet, respectievelijk beslist niet, wensen te lezen.

 

05-05-10

Rondreizende bibliotheek met kamelenkaravaan in Noord-Kenia, donderdagmiddag op Arte-tv


De Frans-Duitse cultuurzender Arte-tv presenteert op donderdag 6 mei, in de late namiddag tussen 16:55 uur en 17:40 uur, een documentaire over een zeer uitzonderlijke verzameling  boeken: een karavaan met kamelen met een bibliotheek in Kenia, trekkend door de savanne. 

Het doel van deze reizende bibliotheek is om nomaden en hun kinderen van boeken te voorzien, opdat deze mensen op termijn een betere ontwikkeling zullen hebben verworven, waardoor zij ook een waardevolle bijdrage kunnen leveren voor de verdere uitbouw van scholing, niet alleen van de eigen gezins- en/of familieleden en anderen in hun 'omgeving', waardoor de mogelijkheid zich kan voordoen dat er een kettingreactie ontstaat, die eventueel zal blijken te werken ten faveure van degenen die zich blijven ontwikkelen en daarmee hun intellectueel verworven zaad zaaien, opdat derden zullen (kunnen) oogsten.
Deze 43 minuten durende documentaire onder regie van Herbert Ostwald is een Keniaanse bijdrage aan Arte-tv uit 2010, en deze zal vooralsnog niet worden herhaald. De uitzending zal worden gerealiseerd in HD-kwaliteit op het beeldformaat 16:9, voorzien van stereofonisch geluid. 

__________

Afbeelding: Karavaan in Noord-Kenia. (Foto © Herbert Ostwald.)