26-01-12

Het fenomeen wonderkinderen in de muziek was onder meer thema bij Neerlands 'Pauw en Witteman'

Slechts zelden neem ik de tijd om naar het programma Pauw en Witteman te kijken, en daarvoor bestaat een hele reeks redenen, die er in het kader van deze site niet toe doet. Soms wil ik, als ik tijdig van tevoren weet dat het thema muziek aan bod komt, wel een uitzondering maken op die inmiddels tot regel verheven afstandelijkheid.

Valentina Lisitsa in 2010.

Gisteren lieten de heren  een sublieme pianiste ─ Valentina Lisitsa (geb. 1973) ─ aan het eind van de uitzending een compositie van Frédéric Chopin (1810-1849) spelen, op een K.Kawai-vleugel, welk merk sedert 1986 in ons land beschikbaar is. Zij deed dat met een grandeur, die op alle fronten respect afdwong. Van dat ooit wonderkind is waarlijk iets terechtgekomen. Dat is echter bij lange na niet altijd het geval. De verwachting aan deze kant ─ althans bij de kennis van dit moment ─ is dan ook dat van de in korte bijdragen getoonde piepjonge pianoreusjes, er één ─ een meisje van vijf jaar ─ zal doorstoten naar de wereldpodia.
Eén van de andere gasten in de aflevering van PenW van woensdag 25 januari ─ een comedy-personage met de naam Tijl Beckand ─ was, terecht en in positieve zin, verbijsterd dat kinderen van die leeftijd zulke prestaties konden leveren. Vervolgens trok hij een vergelijking naar iemand die zo jong een volwassen rol in een film zou spelen. Weliswaar gaat elke vergelijking min of meer mank, maar in deze context diene men één onwrikbaar gegeven niet uit het oog te verliezen: wonderkinderen bestaan alleen op het gebied van schaken, wiskunde en muziek, en dat komt doordat deze drie één factor gemeen hebben: de abstractie. Je hoeft geen ─ eveneens door Tijl Beckand (geb. 1974) genoemde ─ intense levenservaring te hebben om op één van de drie hierboven genoemde terreinen, al heel jong en zonder levenservaring, hoogwaardige prestaties te leveren. Wil je een indringende roman van enig literair niveau schrijven, dan gaat dat niet zonder zeer persoonlijke levens-pijn en dito vreugde in ruime mate te hebben ondergaan. 

Tijl Beckand in mei 2010.

Een ander element in dit geheel is de vraag of iemand die nu als vijfjarige een pianowerk ten beste geeft, en dit op zijn dertigste op dezelfde manier doet, nog een aanvaardbaar uitvoerend kunstenaar is. Dat vijfjarige meisje op een video in PenW speelde een stuk van Papa Bach (1685-1750), en dat vergt technisch zo het één en ander, maar gevoelsmatig weer veel minder doordat de techniek hierin domineert.
Ooit was ik bij het optreden van een veertienjarige, die ook als wonderkind werd gepresenteerd: zij speelde het Vioolconcert van Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847) ─ nee, zij trachtte een interpretatie van dat opus, en daaruit bleek dat haar optreden, op z'n zachtst gezegd, zeer prematuur was. Wat er van het meiske is geworden? Geen idee: ik ben haar naam sedertdien niet meer tegengekomen. Dat betekent niet dat ze nu niet een verdienstelijke violiste is geworden, maar bij de beteren hoort ze nog steeds niet. De omgeving van zulke wonderkinderen is echter maatgevend voor hun verdere ontwikkeling. Muziek spelen alleen is fnuikend. Die kinderen moeten ook en vooral kind zijn, anders worden het wonder(baar)lijke wezentjes die geheel en al wereldvreemd zijn en dat meestentijds ook blijven.

Thomas Mann als jongeman.

Men leze derhalve nog eens het verhaal Das Wunderkind uit 1914 [1] van Thomas Mann (1875-1955). De protagonist in die novelle kan weliswaar heel goed spelen, met speelgoed daarentegen kan hij niets beginnen.
__________

[1] Zo'n halve eeuw geleden is dit verhaal ─ samen met Das Eisenbahnunglück van dezelfde schrijver ─ op een langspeelplaat uitgegeven door Deutsche Grammophon, beide gelezen door Thomas Mann zelf.

23-01-12

NDR Kultur: Twee symfonieën van Franz Schubert onder leiding van Günter Wand

Twee markante meesterwerken

In het muziekprogramma met de titel NDR Sinfonieorchester dat door de regionale Duitse radiozender NDR Kultur wordt gepresenteerd, wordt de aflevering van maandag 23 januari ─ tussen 20:05 uur en 22:00 uur ─ opnieuw in zijn geheel besteed aan de in 2002, op negentigjarige leeftijd overleden Duitse dirigent Günter Wand.


Deze avond worden er door bovengenoemd ensemble twee symfonieën gespeeld van Franz Schubert (1797-1828): eerst de symfonie nr. 5 in Bes groot, D 485 (1816), gevolgd door de Negende in C groot, D 944 (1825-1826), die daardoor de bijnaam De Grote heeft gekregen.

Met andere orkesten heeft Günter Wand eveneens deze symfonieën opgenomen, zoals met het Kölner Rundfunk-Sinfonie-Orchester, uitgebracht op het label RCA Victor ─ Gold Seal.

__________

Afbeelding: Schubert-portret uit 1875, door Wilhelm August Rieder (1796-1880).
__________
Zie tevens onze bijdrage van donderdag 5 januari op onze zustersite Tempel der Toonkunst.

17-01-12

Orkest Vrije Universiteit speelt jubileumconcert met werken van Béla Bártok en Richard Strauss in Groningen en Amsterdam

COMPONISTEN ─ Bartók, Béla (9).jpg

Het orkest van de Vrije Universiteit geeft in de tweede helft van januari 2012 twee concerten met hetzelfde programma; dit in verband met het heugelijke feit dat het ensemble een halve eeuw bestaat. Dat gebeurt in de beide plaatsen  die de lijst van tien belangrijkste cultuursteden in Nederland aanvoeren: Amsterdam en Groningen.

Op zaterdag 21 januari, 's middags vanaf 14:15 uur, treedt het ensemble onder leiding van Daan Admiraal op in de onlangs qua meubilair eindelijk verfraaide grote zaal van het cultuurcentrum De Oosterpoort in Groningen.Het programma vermeldt twee werken voor orkest, beide gecomponeerd in de twintigste eeuw. De Muziek voor snaarinstrumenten, slagwerk en celesta, gecomponeerd in 1936, van Béla Bartók (1881-1945), die één van de vijf meest invloedrijke componisten is geweest in de ontwikkeling van de muziek in de twintigste eeuw.

 

 

Het groot bezette ensemble speelt tevens Eine Alpensinfonie voor orgel en groot orkest, opus 64 ─ bestaande uit 22 onderdelen ─ uit de jaren 1911-1915, van de Duitse meester Richard Strauss (1864-1949), die evenals diverse anderen ─ tijdgenoten en musici na hem ─ als de laatste romanticus werd gekwalificeerd.
Het concert zal worden herhaald op maandah 23 januari, in de grote zaal van het Concertgebouw te Amsterdam.
____________
Afbeeldingen
1. De Hongaarse componist Béla Bartók. Foto uit 1927.
2. De Duitse muziekmeester Richard Strauss, op een gedenkzegel ─ met een waarde van 40 Pfennig ─ van de Deutsche Post uit 1954.


 


31-12-11

Susan Bullock zingt Wagner in herhaling, op BBC Radio 3, van de Last Night of the Proms 2011; Lang Lang speelt Liszt

Susan Bullock, gefotografeerd door Anne-Marie
Le Blé. Foto: Harrison Parrott, impresariaat.

De Britse cultuurzender BBC Radio 3 presenteert op oudejaarsdag een herhaling van de Last Night of the Proms 2011, met pianist Lang Lang ─ een voordeel van de radio is dat we die exaltatie niet hoeven te zien ─ en sopraan Susan Bullock.


Lang Lang zal werk uitvoeren van Franz Liszt (1811-1886), de zangeres beperkt zich tot operafragmenten van de schoonzoon van Liszt: Richard Wagner (1813-1883). Het ensemble, dat op de laatste avond van de reeks Proms in de Londense Albert Hall altijd weer het BBC Symphony Orchestra is, wordt gedirigeerd door Edward Gardner.


Het concert zal worden uitgezonden tussen 22:10 uur en 01:00 uur in de nacht op 1 januari (onze tijd).

20-12-11

Michail Jurowski dirigeerde Rimski-Korsakov in Noord-Nederland, dezer dagen ook in het programma 'Musica' van de Duitse zender NDR Kultur

Tsjajkovski

De van oorsprong Russische dirigent Michail Jurowski heeft, de laatste drie dagen van de week die achter ons ligt, in de drie noordelijke provincies van ons land in twee theaters en één concertzaal een concert gegeven met het Noord Nederlands Orkest, steeds met hetzelfde programma: Drachten, Hoogeveen en Groningen.
Een Suite uit Het Zwanenmeer, opus 20, uit 1877 van Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893), gevolgd door de Rococo-variaties voor cello en orkest, opus 33, uit 1876, van dezelfde meester, van wie wordt beweerd dat hij zichzelf als honderd procent Rus heeft gekwalificeerd. De Italiaan Marco Brunello heeft de vertolking voor zijn rekening genomen, met behulp van een zeldzaam warm, kleurrijk, en tot in bijna ongekende diepte klinkend, instrument.


Rimski-Korsakov

En als we het dan toch over kleuren in de muziek hebben, mag de uitvoering van Shéhérazade, opus 35 (uit 1888) van Nikolaj Rimski-Korsakov (1844-1909) niet onvermeld blijven. Zo'n fraai gestileerde, intense voorstelling in tonen van een deel van de Vertellingen uit 1001 Nacht heb ik sedert 1951, tijdens concerten, verspreid over diverse Europese landen alsmede via geluidsdragers niet eerder meegemaakt. Alleen Pierre Monteux kwam op hetzelfde niveau.
Met die uitvoering, waarvan ik de laatste in Groningen heb bijgewoond, heeft Michail Jurowski met dit ensemble voor het derde achtereenvolgende seizoen laten horen dat een dirigent uit de absolute wereldtop in staat is om een regionaal symfonieorkest zodanig uit te tillen boven het gebruikelijkerwijs aan zo'n instituut toegedichte niveau, dat het zich met de grote orkesten in het westen wel degelijk kan meten. Maar daarvoor heeft het ensemble dan wel consequent iemand nodig van dat 'postuur', en dat kan het zich ─ zeker in tijden waar de cultuurbarbaren en dito beulen het in ons land voor het zeggen hebben ─ niet (meer) veroorloven.

 

De relatief ondiepe Oosterpoort-zaal in Groningen had voor de uitvoering van Shéhérazade genoeg aan een middelgroot orkest. Eénenzeventig instrumentalisten had Jurowski ter beschikking: 45 strijkers ─ 13, 12, 8, 7, 5 ─ harp, negen houtblazers, 10 koperblazers, pauken en een batterij slagwerk voor vijf spelers.


Meer Jurowski met Rimski-Korsakov

Wie het concert in een der drie steden heeft bijgewoond en vindt dat het ovationele applaus verdiend was, kan op woensdag 21 december tussen 19:30 uur en 20:00 uur, in het programma Musica van de Duitse regionale radiozender NDR Kultur, nog meer muziek van Rimski-Korsakov beluisteren, gedirigeerd door Michail Jurowski: Suite uit de opera Die Nacht vor dem Christfeste, uit 1894, eveneens gecomponeerd door Nikolaj Rimski-Korsakov. Het Rundfunk Sinfonieorchester Berlin, één van de ensembles met welke Jurowski senior dikwijls optreedt, tekent bij deze gelegenheid voor de uitvoering.
____________

Afbeeldingen

1. Michail Jurowski. Foto overgenomen van diens website.

2. Componist Nikolaj Rimski-Korsakov. Russische karikatuur.

10-11-11

Een halve eeuw ZaterdagMatinee in Concertgebouw Amsterdam in documentaire op digitaal kanaal Cultura 24, vrijdag 11 en zaterdag 12 november

Op vrijdag 11 november wordt het laatste uur van de dag van de digitale televisiezender Cultura 24 ─ tussen 23:00 uur en middernacht, voor alle duidelijkheid ─ besteed aan de uitzending van een aflevering van het Programma NTR Podium over een rol als  composer in residence die was weggelegd voor de Nederlander Richard Rijnvos (*1964) [1] bij de ZaterdagMatinee, de internationaal hoog in aanziende concertreeks waarin optredens in de Grote Zaal van het Concertgebouw te Amsterdam worden georganiseerd.


Deze reeks ─ die aanvankelijk Matinee op de vrije Zaterdag heette, toen de meeste mensen op de ochtend van de zaterdag nog moesten werken, respectievelijk naar school gingen [2] ─ heeft zich vanaf het begin onderscheiden door een bijzondere programmering, die terecht als verrassend te boek stond.

Aan belangstelling heeft het deze concerten nimmer ontbroken, de concertant uitgevoerde opera's zijn steevast uitverkocht.

Een herhaling van het programma is eveneens te zien op de zender Cultura 24: op zaterdag 12 november.

Voor eventuele herhalingen overdag en/of in de nachtelijke uren is het aan te bevelen om de Programmagegevens van de website van deze zender te raadplegen.

__________

[1] Over het ─ in dat kader der ZaterdagMatinee ontstane en voorgestelde ─ Vioolconcert van Richard Rijnvos kunt u dezer dagen meer lezen in een artikel op onze zustersite Tempel der Toonkunst.

[2] Mensen die van buiten Amsterdam kwamen, kregen, op vertoon van hun treinkaartje, korting op de toegangsprijs.

07-03-11

BBC Radio 3: 'Composer of the week' is de Duitse maestro Max Bruch

Hoevelen zijn er niet tussen de talrijke muziekliefhebbers — met uitzondering van de professionele — die, desgevraagd, niet verder komen dan twee of drie composities van de Duitse, zelfs in het kader van zijn eigen tijd (aarts)conservatieve muziekmeester Max Christian Friedrich Bruch (1838-1920), die zich afzette tegen 'nieuwslichters' als Wagner en Liszt. Het (eerste) Vioolconcert in g-klein (1865/67) wordt doorgaans snel genoemd en op de tweede plaats komt dan Kol Nidrei, opus 46, uit 1879/80, de emotioneel geladen Variaties op een Joods thema. En als het even meezit, komt men nog op de Schotse fantasie voor viool en orkest in Es-groot, opus 47, geschreven in de jaren 1880/81, net als Kol Nidrei, neigend naar overgevoeligheid. Je hoort dat eerste vioolconcert nog wel op concertprogramma's, maar de beide andere genoemde werken klinken vrijwel alleen nog op de radio.
Er bestaan nog diverse andere werken voor viool en orkest van dezelfde componist; niet alleen zijn ze nimmer zo populair geworden als opus 26, ze hebben ook bij lange na niet die kwaliteit. Het tweede concert voor viool en orkest — in d-klein,opus 44, uit 1877 — heb ik veertig jaar geleden in Groningen horen spelen door Dick Bor met het (toenmalige) Noordelijk Filharmonisch Orkest, ik denk dat de Noorse gastdirigent Per Dreier voor die gelegenheid op de bok stond.
Aangezien deze musicus door talrijke collega's als al te conservatief werd ervaren, werd hij door het gilde van uitvoerende musici gemeden. Toch heeft Bruch voldoende geschreven — vocale stukken, opera, oratoria, en veel kamermuziek — dat nog altijd, ook buiten het kader van alleen zijn schepingsperiode, interessant genoeg is om (eens) kennis van te nemen. 

Daartoe biedt het BBC Radio 3-programma Composer of the week de komende vijf dagen de gelegenheid, steeds een uur in de vroege middag, tussen 13:00 uur en 14:00 uur onze tijd — met een herhaling tussen 23:00 uur en middernacht.

06-03-11

Bart van Oort presenteert maandag in Utrecht zijn box met alle Mozart-klavierwerken

Wolfgang Amadeus Mozart.
Tekening van Jarko Aikens
Groningen 1986. Uit het archief
van Heinz Wallisch, tevens ©.

Nieuwe editie
Aanstaande maandagmiddag, om 14:00 uur, wordt in Utrecht — Nieuwegracht 64 — de nieuwe, en uiterlijk vernieuwde editie van de veertien cd's bevattende doos met de complete klavierwerken van Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791), gespeeld door Bart van Oort. Elf daarvan neemt hij geheel alleen voor zijn rekening, zij het dan ook samen met een fortepiano [1] van diverse bouwers of een kopie daarvan. [2] Op de cd's 12 tot en met 14 — de werken à quatre mains en die voor twee piano's — speelt Bart van Oort samen met Ursula Dütschler, die we nog kennen van Beethoven-sonates die op het label van haar moeder, Claves, verkrijgbaar zijn. Daarbij gaat het om een heruitgave van een enige jaren geleden reeds uitgegeven serie.

Schat aan solowerken
Tijdens de presentatie zal Bart van Oort staaltjes uit die collectie van bijna vijftien uur muziek uit ruime de koker van een — ondanks diens wijdverbreide populariteit, op sommige punten nog altijd onderschat — muzikaal genie presenteren. Als het, onder toeziend oog van de impresario Mark Doorn (DaPonte), net zo verloopt als verleden week in Groningen [3] zal de gebeurtenis een aangenaam verpozen worden, met niet-alledaagse informatie; aangenaam in de meest activerende zin van het woord. En dat we zulks hier met zoveel aplomb durven beweren, komt alleen maar omdat we Bart van Oort al eens vaker hebben gehoord: direct en via die nieuwerwetse media.  Derhalve adviseren wij een iegelijk die van Mozart houdt, en in de buurt van Utrecht is, of komt, en allen die zich laten leiden door een imperatief: "Komt allen tezamen, jubelend van vreugde." Deze keer overigens in Utrecht.

Bart van Oort met een brede kist
gevuld met
 functionele hamertjes.

__________
MOZART — Complete keyboard works. 14 cd's met tekstboekje. Bart van Oort, fortepiano; m.m.v.Ursula Dütschler. BRILLIANT Classics 94198.
__________
[1] Ons standaard-woordenboek, Van Dale, is in de definitie van fortepiano nogal summier: piano. En hoewel Van Dale 'slechts' een woordenboek is en niet een uitgebreid lexicon, is mij dat ietwat te summier. Bij de bespreking achteraf zullen we dan wel nader ingaan op de overeenkomsten en de verschillen als we ook de instrumenten zelf aan een nader luisteronderzoek zullen hebben onderworpen.
[2] Over die verschillende instrumenten kunt u later in deze rubriek naders lezen. We zullen dat dan hier met een link naar de betreffende bijdrage aangeven.
[3] Toen presenteerde diezelfde Mark Doorn van DaPonte het pianoduo Lestari Scholtes / Gwylim Janssens voor veertig uitermate enthousiaste luisteraars.

05-03-11

Rossini's 'Armida' met Renee Fleming, zaterdagavond op twee radiozenders gelijktijdig

Dirigent Riccardo Frizza
leidt koor en orkest van de
New Yorkse Metropolitan
Opera. Foto: IMG Artists.

Zowel in het muziektheater-programma Opera on 3 van BBC Radio 3, alsook in het programma Opera live van Neerlands Radio 4, wordt op zaterdag 5 maart, vanaf 19:00 uur, een rechtstreekse uitzending gerealiseerd vanuit de Metropolitan Opera in New York, waar dan de opvoering van de opera Armida van Gioacchino Rossini (1792-1868) als matinee aanstaande is. Koor en orkest van dat muziektheaterinstituut staan onder leiding van Riccardo Frizza. De rol van Armida zal daarbij worden gezongen door Renee Fleming, Lawrence Brownie kruipt in de huid van Rinaldo. Verder komen we John Osborne tegen die als Gernando optreedt. Ubaldo wordt vertolkt door Kobie van Rensburg; Barrie Banks is Carlo, en Goffredo krijgt zijn vertolking in de zanger Bruce Ford.

Ludo Geloen maakte Ravel-arragementen voor orgel en speelt deze te Le Touquet-Paris-Plage

Ludo Geloen, veelzijdig
musicus in België, speelt
eigen arrangementen voor 
orgel van Ravel-werken 
te Le Touquet-Paris-Plage.

Composities omgewerkt
Naar aanleiding van onze berichtgeving met betrekking tot het concert dat organist Erwin Wiersinga aanstaande zondag in de middag vanaf 16:00 uur zal geven in De Fontein, een kerk aan de Eikenlaan in Groningen, op een instrument uit de werkplaats van orgelbouwer Mense Ruiter, kregen we een reactie van Ludo Geloen uit België, die onder meer organist, beiaardier en componist is. Hij wil graag weten welk arrangement van welke compositie van Ravel wordt uitgevoerd. Ons is daarvan nu nog geen titel bekend, maar na het concert zondagmiddag zullen we meer weten. Ludo Geloen liet weten zelf ook enige composities van Maurice Ravel in eigen arrangementen op orgel in Le Touquet-Paris-Plage
 te zullen voordragen.
Het ligt voor de hand dat Ludo Geloen nieuwsgierig is naar het arrangement van het Ravel-stuk dat Edwin Wiersinga zal uitvoeren.

__________
Zie ook onze bijdrage op de zustersite Muziek en mensen van donderdag 3 maart.

02-03-11

Aribert Reimann wordt deze week 75 jaar; WDR 3 besteedt aandacht aan hem in 'Neue Musik'

Nog altijd nieuwe muziek 
Toen de internationaal bekende muziekcriticus Hans Heinz Stuckenschmidt (1901-1988) afscheid had genomen van zijn dagelijks beroep en de daaruit voortvloeiende werkzaamheden, had hij een lang gesprek in de ZDF-reeks Zeugen des Jahrhunderts. Daarin werd hem onder meer gevraagd naar een blik vooruit in de directe toekomst van het Duitse muziekleven. Wie zouden daar de toon aangeven? 

Componist Aribert Reimann.
Gefotografeerd in 2010 door
Manu von Theobald voor deErnst von Siemens Stiftung.

Stuckenschmidt zei te verwachten, en zich daarbij zeker te zijn, dat de componisten Aribert Reimann (geb. 4 maart 1936) en Wolfgang Rihm (geb. 1952) degenen zouden zijn die over ruim voldoende kwaliteiten zouden beschikken om die positie van doorslaggevende betekenis in dat muziekleven te bekleden. Die voorspelling zou uitkomen en tot op de huidige dag, in het tweede decennium van de éénentwintigste eeuw, aanhouden. Op vrijdag 4 maart is het drie kwart eeuw geleden dat Aribert Reimann ter wereld is gekomen en dat feit wordt herdacht in het programma Neue Musik van de Duitse regionale radiozender NDR Kultur, en wel in de aflevering van woensdag 2 maart, welke tussen 21:00 uur en 22:00 uur zal worden uitgezonden, met de tamelijk lange titel: Neue Musik im Norden — Ein jung gebliebener Grandseigneur — Aribert Reimann zum 75. Geburtstag.

Muziek-Nobelprijs
Deze componist werd op waarde geschat, letterlijk en figuurlijk, toen hem verleden jaar de Siemens-Prijs werd toegekend, die de bijnaam Muziek-Nobelprijs draagt en waaraan een prijskaartje hangt van tweehonder duizend euro. In mei 2010 werd deze onderscheiding aan de componost uitgereikt. De Ernst von Siemens Musikstiftung heeft deze prijs eerder uitgereikt aan illustere componisten uit binnen- en buitenland.

(wordt vervolgd)