29-01-12

William Claude Dunkenfield ─ alias W.C. Fields, filmfenomeen ─ werd op 29 januari 1880 geboren

 

Filmlegende
Op deze dag in 1880 werd William Claude Dunkenfield te Philadelphia in de staat Pennsylvania geboren. Alleen de doorgewinterde liefhebbers van het genre films waarin de man voorkwam en waaraan hij, eventueel in meerdere opzichten, was verbonden, zullen weten dat het hierbij om de man gaat die als toneelnaam W.C. Fields gebruikte. De man werd min of meer berucht door zijn afkeer van honden en van kinderen.

Tientallen rolprenten
Hij nam op enigerlei wijze, onder meer als hoofdrolspeler, deel in een hele reeks speelfilms, onder meer in My Little Chickadee (1940) met Mae West. Van 1924 tot en met 1944 maakte hij tientallen als hoofdfilm gekwalificeerde rolprenten op.

W.C. Fields overleed op 25 december 1946 te Pasadena in de Amerikaanse staat California.

25-01-12

Vandaag wordt de geboortedag (25 januari 1874) van de Engelse meesterverteller William Somerset Maugham herdacht

W. Somerset Maugham
aan het begin van zijn
carrière als auteur.

William Somerset Maugham heeft op tal van literaire niveaus zijn sporen in de Engelse letteren nagelaten: als romancier en toneelschrijver, als (meester)verteller van een grote hoeveelheid verhalen ─ die steevast werden gekenmerkt door een ondertoon vol humor ─, die in drie goed gevulde boeken zijn verzameld, en als auteur van memoires en als essayist. Ook zijn reisbeschrijvingen kregen veel waardering. Daarnaast schreef hij over een fictieve geheim agent Ashenden, wiens avonturen worden uitgemeten, en dat is later tevens gebeurd in een serie televisiefilms. Diverse van zijn romans zijn eveneens verfilmd of voor het theater bewerkt.


Op 25 januari werd de genoemde schrijver geboren te Parijs, hij overleed op 16 december 1975 in Saint-Jean-Cap-Ferrat bij Nice. Hij behoorde tot de meest populaire schrijvers van zijn tijdperk. In de jaren dertig van de vorige was hij zelfs de best betaalde auteur.


Zijn bekendste roman is On Human Bondage uit 1915; daarvan werden tijdens zijn leven tien miljoen exemplaren verkocht. Het best bekende verhaal is volgens ingewijden Rain, dat ook in de titel van een Nederlandse Prisma-bundel figureert in de titel: Regen en andere verhalen. 

Ooit stond er in een folder van diezelfde reeks aangegeven dat er een bundel met Maugham-verhalen van W. Somerset zou zijn opgenomen.

22-01-12

Op 22 januari 1980 werd Andrej Sacharov in Moskou gearresteerd en daarna verbannen. Michail Gorbatsjov liet hem in 1986 terugkomen

Voor sommigen zal het als de dag van gisteren lijken, maar het is inmiddels wel tweeëndertig jaar geleden dat de Sovjet-dissident Andrej Sacharov (1921-1989) in Moskou werd gearresteerd en naar de stad Gorki in het oosten werd verbannen, vanwege het feit dat hij openlijk kritiek op het systeem en de uitvoerenden van de Sovjetunie had geleverd. Vijf jaar tevoren was hij onderscheiden met de Nobelprijs voor de Vrede. Kort voor zijn overlijden werd hem door de Rijksuniversiteit Groningen een eredoctoraat toegekend.

Als gevolg van de perestrojka, die door de toenmalige president van de Sovjetunie, Michail Gorbatsjov (geb. 1931) werd ingezet, mocht Sacharov in 1986 naar Moskou terugkeren.
Gorbatsjov bleek niet op de hoogte te zijn van Sacharovs verbanning. Dat kwam aan het licht toen hij, tijdens een bezoek aan de Franse president François Mitterand (1916-1996), 
 in Parijs vragen van journalisten beantwoordde. Terug in Moskou liet Gorbatsjov zich informeren en telefoneerde hij persoonlijk met Sacharov in Gorki om hem mede te delen dat de verbanning was opgeheven. Gorbatsjov volgde de kist toen Sacharov in 1989 ten grave werd gedragen.

Zijn levensgezellin Jelena Bonner (1923-2011) heeft hem consequent gesteund en heeft zijn archief overgedragen aan de Harvard University in de Verenigde Staten.

Jelena Bonner met Andrej Sacharov en Sofja Kalistratova (1986).
Foto van M.A. Kalistratova (et alteri).

12-01-12

Canvas-tv biedt 'Kinderen van de Goelag'van de Franse documentairemaker Romain iscard

Documentaire

De Franse documentairemaker Romain Iscard heeft in het achter ons liggende jaar de film Kinderen van de Goelag gerealiseerd.
Op donderdag 12 januari begint om 23:40 uur ─ via het tweede, Nederlandstalige, Belgische televisienet Canvas ─ de uitzending van deze goed vijftig minuten durende documentaire, die omstreeks 00:35 in de nacht op vrijdag 13 januari zal eindigen.

Door de publicatie van de omvangrijke beschrijving van deze Russische goelags door de auteur en Nobelprijswinnaar Letteren, Aleksandr Solzjenitsyn (1918-2008) ─ De Goelag Archipel, verschenen in de jaren 1973-1975 ─ is wereldwijd bekendheid gegeven aan het bestaan van deze, oorspronkelijk stalinistische concentratiekampen.

Gruwelkampen

Aleksandr Solzjenitsyn.

Een goelag ─ waarvan er vele waren, ver van de bewoonde wereld, onder meer in Siberië ─ was/is een straf- en werkkamp waarin miljoenen Sovjet-burgers terecht zijn gekomen, vooral op grond van vermeende wan- en misdaden. Dat gebeurde voornamelijk tijdens de Stalin-dictatuur. Daarin zijn echter, verbijsterenderwijze, eveneens kinderen van onder meer drie jaar oud opgesloten, omdat ook zij allen als gevaarlijke contrarevolutionairen werden afgestempeld. Een beter bewijs voor de extremistische krankzinnigheid en beestachtigheid van het regime is niet te verzinnen.

Daarnaast zijn er ook nog miljoenen kinderen in gevangenschap geboren.


Vandaag de dag

In het westen bevinden zich genoeg denkende mensen die menen dat dezelfde willekeur, als ten tijde van het krankzinnige beest Stalin, in kringen van de huidige Moskouse machthebbers heerst. De huidige premier, die acht jaar president was en dat snel opnieuw wil worden, heeft, volkomen terecht, het odium van machtsbezeten despoot, met alle daarbij behorende vormen van misbruik en beïnvloeding van politie en justitie. Een heilloze situatie, waaraan ten spoedigste een einde dient te komen.

11-01-12

Fascistische tendensen verspreiden zich razendsnel in Europese landen

De Franse filosoof

Bernard-Henri Lévy.

Foto uit 2008.

Hoe fascistoïde of regelrecht fascistisch kan een regering van een tot de Europese Unie behorend land zich opstellen zonder dat men in Brussel daartegen maatregelen neemt? Dezer dagen vallen twee, zich uitzonderlijk kwalijk gedragende, regeringen extra in het oog door wel heel speciale maatregelen.


Estland

Hoe gestoord moet je als regeringsleider zijn om een voorstel serieus te nemen waarin leden van de tijdens de oorlog tot de Waffen-SS behorende wezens op twee benen, thans officieel, want per wet (sic), als Vrijheidsstrijders moeten worden neergezet? In Estland zijn de voorbereidingen daartoe in volle gang. Zoiets hoort voldoende te zijn om zo'n land uit de Europese Unie te zetten.


Hongarije

In het Duitse dagblad Die Welt van heden vraagt de Franse dandy-filosoof Bernard-Henri Lévy zich af waarom de Europese Unie het accepteert dat de Hongaarse regering fascistoïde maatregelen neemt, die op termijn slechts één doel hebben: de ontmanteling van Europa.

Europa verkeert, in diverse opzichten, in een diepe crisis. Maar één ding is heel zeker: als het de ogen blijft sluiten voor tendensen, die uit alle macht en met alle kracht dienen te worden bestreden, dan raakt het doel van al die in het verleden levende, want in een bruin moeras zich rondwentelende, politici ─ Europa tot en met het beenmerg te vernietigen ─ steeds dichterbij en zullen opnieuw de beesten uit de afgrond hun destructiedrift tot in detail kunnen botvieren.

15-12-11

De sterfdag in 1675 van de Nederlandse schilder Johannes Vermeer wordt heden herdacht

Detail uit De schilderkunst van Johannes Vermeer. 
Het bevindt zich in het Kunsthistorisches Museum Wien.
Het stuk uit de periode 1666-1668 draagt tevens de

titels Het Atelier, De schilder en zijn model en
Allegorie op de schilderkunst. 
 

 

 

Hier en daar wordt vermeld dat er ongeveer vijfendertig schilderijen van Johannes Vermeer bekend zijn. Een dag eerder vertelde Joost Zwagerman bij Matthijs van Nieuwkerk in het programma De wereld draait door, waarin hij onder meer doeken van Vermeer liet zien en deze op briljante wijze koppelde aan modernere en eigentijdse stukken, waarbij ook het fotografische element in het werk van Vermeer aan de orde kwam.

Het is dan ook niet voor niets dat meer dan eens is beweerd dat het portretschilderen min of meer overbodig zou zijn geworden door de komst van de professionele portretfotografie. Daar zit een kant aan die je niet naast je neer kunt leggen, maar niet zelden is een geschilderd portret ─ ook van schilders anno nu ─ niet te versmaden.

Johannes Vermeer overleed op deze dag, 15 december, in het jaar 1675 te Delft, de plaats waar hij geboren op 31 oktober 1632 was geboren.

14-12-11

'Amusia' aan de ene kant en muziek als instrument bij hersenonderzoek aan de andere kant

Volgens Charles Darwin (1809-1882) ─ dezer dagen vrijgesproken van plagiaat ten detrimente van Alfred Russel Wallace (1823-1913) ─ was muziek een van de grootste raadselen van de mens. Daaraan is sedertdien nauwelijks iets veranderd.
In de Labyrinth-aflevering van NTR/VPRO, die op woensdag 14 december, tussen 20:50 uur en 21:25 uur zal worden uitgezonden onder de titel De man zonder ritme [1], is: "Heeft muziek een evolutionair nut of is het een toevallig bijproduct van andere bijproducten?"
Isabelle Peretz ─ van beroep psycholoog ─ heeft een wereldwijde reputatie verworven als gevolg van het onderzoek dat ze heeft gedaan naar amusia: het ontbreken van gevoel voor muziek. Zij is er zeker van dat muziek helemaal niet één of ander bijproduct is.
We komen, door te kijken en vooral te luisteren naar de inhoud van het programma, meer aan de weet over amusia enerzijds en over muziek als instrument van betekenis bij onderzoek, aan de andere kant.

__________

[1] Aan de Duitse dirigent Hans von Bülow (1830-1894) wordt de uitspraak toegewezen: "Am Anfang war der Rhytmus."

__________

Afbeelding: Charles Darwin als jongeman. Portret uit de late jaren dertig van de negentiende eeuw, gerealiseerd door George Richmond (1809-1896).

13-12-11

Prachtig boek en driedelige docu-serie op BBC Four, van Simon Sebag Montefiore, op BBC Four tv

Drie donderdagavonden
Op donderdag 8 december, om 22:00 uur onze tijd, begint op de Britse televisiezender BBC Four het eerste deel van een serie van drie documentaires, die tezamen bijna drie uur in beslag nemen over de geschiedenis van de stad Jeruzalem, die historicus Simon Sebag Montefiore heeft gerealiseerd onder de titel Jerusalem: The making of a holy city. De eerste aflevering duurt tot 23:00 uur en is getiteld Wellspring of holiness. Een herhaling kunnen we tegemoet zien op dinsdag 13 december, via dezelfde zender, 's avonds vanaf 23:55 uur.
Op donderdag 15 december volgt deel 2; op donderdag 22 december wordt het derde en laatste deel uitgezonden. Het ligt voor de hand dat die beide delen eveneens op de dinsdag na de eerste uitzending zullen worden herhaald.

Het boek Jeruzalem
Diezelfde Simon Sebag Montefiore heeft zich reeds onderscheiden als historicus van formaat met twee boeken over het leven de krankzinnige sadist Stalin. [1]
Eerder dit jaar is zijn omvangrijke geschiedenis in boekvorm uitgekomen over de wereldwijd befaamde historische stad Jeruzalem in Israël, een plek die van oudsher van niet alleen door joden en christenen, maar tevens door moslims als hun stad wordt beschouwd, en, mede daardoor, niet zelden wordt gezien als hoofdstad van de wereld, al is dat laatste ─ zeker in de huidige tijd, en met name buiten de direct betrokken bewoners van de gebieden rondom die stad en staat ─ overdreven.
Niet alleen de oorspronkelijke, Engelse, editie zag dit jaar het licht, ook de Nederlandse vertaling is onlangs van de persen gerold. Evenals de beide boeken van dezelfde schrijver over Stalin, is ook Jeruzalem op de markt gebracht door Nieuw Amsterdam Uitgevers.

Veroveringsdrang
Vele groeperingen, en soms hele volken, hebben in de loop der tijden getracht Jeruzalem te veroveren, waarbij allerlei drijfveren en emoties, ingegeven door bij voorbeeld godsdienst ─ men denke daarbij onder meer aan de Kruistochten ─ dan wel hebzucht, afgunst en allerlei andere lagere hartstochten een rol van grote betekenis gespeeld.
Dat was niet alleen in het verleden evident, maar al die genoemde elementen spelen bij diverse lieden ─ die macht hebben of deze hebben gegrepen ─ ook vandaag de dag een rol van doorslaggevende betekenis. Het uiterlijk vertoon is weliswaar gewijzigd en men zal waarschijnlijk niet zo gauw meer hele legers zien oprukken, maar de dreiging die uitgaat van staten ─ of zelfs van één staat ─ die atoomwapens ontwikkelt en niet zal schromen deze te gebruiken, maakt dat de dreiging jegens Jeruzalem en de wijde omgeving even actueel is als een millennium geleden.

Het fascinerende, briljant-spannend geschreven boek kan het gemakkelijk tegen elke thriller over moordenaars, dieven en andere criminelen opnemen. Al zal men ook die lieden in de historie van genoemde stad niet bepaald sporadisch tegenkomen.

Simon Sebag Montefiore.

Dank zij drie vertalers is het boek zo snel na de Engelse versie in ons taalgebied uitgekomen.
__________

[1] a: Het hof van de rode tsaar.

b: Stalins jeugdjaren ─ Van rebel tot rode tsaar. Een bijdrage daarover is te vinden op de site Tempel der Historie, gepubliceerd op zondag 20 januari 2008.

__________
Simon Sebag Montefiore: 
Jeruzalem ─ De biografie

Vertaald door Henk Moerdijk, Georg Pape en Mieke Hulsbosch.

732 pag. + 4 x 8 pagina's op kunstdruk met illustraties in kleuren en z/w; gebonden met stofomslag. 

Nieuw Amsterdam Uitgevers, Amsterdam 2011.
ISBN 978 90 468 0780 4.

06-12-11

Albert Speer, de architect van het Derde Rijk, is protagonist in de laatste aflevering van ZDF's reeks 'Geheimnisse des Dritten Reiches'

In de laatste aflevering van de zesdelige serie Geheimnisse des Dritten Reiches, van het tweede Duitse publieke televisienet ZDF ─ met als titel Speers Täuschung ─, uit te zenden op dinsdag 6 december, tussen 20:15 uur en 21:00 uur, is de aandacht gericht op de architect van het Derde Rijk, Albert Speer (1905-1981), die op een geheel eigen wijze verliefd was op Adolf Hitler, en mede daardoor ─ in het kader van een klassiek verdringingsproces ─ zijn ogen zodanig heeft gesloten voor de werkelijkheid en alle gruwelen waarvoor in eerste instantie zijn Heer en Meester de verantwoordelijkheid droeg, en die hem ─ in tegenstelling tot wat hij tot zijn levenseinde is blijven volhouden ─ wel degelijk bekend waren.


Albert Speer met zijn Heer en Meester,
samen gebogen over een architectonisch plan.


Met die pretenties heeft hij, ook na zijn gevangenschap ─ als gevolg van de veroordeling door het Tribunaal van Neurenberg ─ in de door de Geallieerden beheerde gevangenis te Spandau, veel geld verdiend met vooral twee boeken: het eerste met zijn memoires, onder de titel Erinnerungen (1969) en daarna de Spandauer Tagebücher (1975). Daarna zijn er nog enkele boeken van hem verschenen, die minder aandacht hebben gegenereerd en hem eveneens minder hebben opgeleverd.
In een interview dat Jaap van Meekren van Avro's Televizier met de man in Londen heeft gehad, kwamen ook de miljoenen ter sprake die deze boeken de auteur hebben opgeleverd. Speer had beweerd dat de revenuen ten goede kwamen aan een Joods fonds, maar Van Meekren had uitgezocht dat het slechts om een gedeelte van die gelden ging.

27-11-11

BBC Radio 3-programma 'Words and music' is deze keer gewijd aan de 'Great Exhibition' van 1851 in Londen

William Carlos Williams.
Pasfoto met signatuur (1921).

In 1851 werd in Londen een zeer omvangrijke expositie gehouden ─ een Wereldtentoonstelling ─ over industrie in combinatie met cultuur. Die tentoonstelling is de geschiedenis ingegaan als de Great Exhibition.
'Words and music', dat een vast onderdeel uitmaakt van de programmering van de Britse cultuurzender BBC Radio 3, biedt in de aflevering van zondag 27 november ─ uit te zenden tussen 19:30 uur en 20:15 uur onze tijd ─ uitingen van poëzie en proza met betrekking tot die Wereldtentoonstelling van 1851, gepresenteerd door middel van voordrachten door acteur Scott Handy (*1968) en actrice Catherine Harvey , aangevuld met teksten van William Carlos Williams (1883-1963).

Het muzikale element in deze aflevering stamt van onder anderen Angela Morley (1924-2009), Aleksandr Mosolov (1900-1973) en Béla Bartók (1881-1945).

23-11-11

Op zoek naar 'Summertime' in documentaire die door BBC Four wordt uitgezonden

Billie Holiday.

Janis Joplin.

BBC Four-tv presenteert op woensdag 23 november een documentaire over het alom ter wereld bekende nummer Summertime uit de opera Porgy and Bess uit 1935 van de Amerikaanse componist George Gershwin (1898-1937). Onder meer komen daarin aan de orde de twee verschillende versies, zoals die werden voorgesteld door Billie Holiday (1915-1959) en door Janis Joplin (1943-1970). 

Het is wijd en zijd bekend dat dit nummer ─ dat zo gemakkelijk in het gehoor ligt en dat eveneens heel gemakkelijk voor adaptatie in aanmerking komt.

Dat is in de loop der decennia dan ook veelvuldig gebeurd in allerlei stijlen en voor tal van bezettingen, van klassiek, via jazz tot en met pop-versies.
De uitzending zal worden gerealiseerd via bovengenoemde Britse televisiezender, tussen 22:00 uur en 23:00 uur. 
Meestentijds worden dergelijke documentaires binnen niet al te lange tijd door een andere, dan wel dezelfde BBC-televisiezender herhaald.

17-11-11

Neerlands klassieke dichter Joost van den Vondel werd op 17 november 1587 geboren

Het is inmiddels even geleden ─ 't was in het jaar 1587 ─ dat één der grootste Nederlandse dichters, genaamd Joost van den Vondel, in Keulen werd geboren. De man, die eveneens middenstander was, is op 5 februari 1679 overleden. Hij heeft een enorm oeuvre nagelaten, waarvan Gysbrecht van Aemstel ongetwijfeld nog steeds de grootste bekendheid geniet, al zal dat meer en meer slechts qua titel zijn en niet qua inhoud.
In mijn gymnasiumtijd heb ik, voor het vak Nederlands, de Rey van Clarissen ─ "O Kerstnacht schoner dan de dagen...." ─ daaruit voorgedragen, doch ook toen ─ en dat is inmiddels prehistorie want een halve eeuw geleden ─ werd er tegen dergelijke literaire uitingen voornamelijk aangekeken als een middel om schoolkinderen onnodig te belasten met zinloze zaken, zoals bijna allen, die ik me uit die jaren herinner, dat ook vonden van het meesterwerk uit de negentiende eeuwse Nederlandse letteren: Camera obscura uit 1839 van Hildebrand (Nicolaas Beets: 1814-1903).

Toch is er in de tweede helft van de twintigste eeuw nog flink wat over Vondel gepubliceerd, onder meer in reeksen die (mede) ten behoeve van het onderwijs in de Nederlandse letteren werden gepubliceerd, zoals Literaire verkenningen, een serie van uitgever A.W. Sijthoff te Leiden.

In 1970 is in die reeks uitgekomen, geschreven door Cath. Ypes, Met Vondel van de Rode Zee naar de Chinese Muur ─ Reien uit zijn toneelwerk. Een jaar eerder was in dezelfde serie een deel, geschreven door L. Rens, verschenen met de titel O zoete vrijheid! ─ Vondel als strijder voor vrijheid en vrede.

Prof. B.H. Molkenboer zag in Vondel een man met een christelijke boodschap, getuige zijn bijdrage in een reeks getuigen van Christus. Deze geleerde uit de orde der Dominicanen had reeds in 1913 bij Paul Brand een bundel Vondelschetsen in het licht gegeven: uitgekomen in de Witte Bibliotheek.

Vondels Spelen zijn onder meer in de Nederlandsche Bibliotheek van de Maatschappij voor Goede en Goekope Lectuur te Amsterdam uitgegeven, aangevuld met een bundel Kultuurbeschouwende inleiding tot Vondels spelen. De belangrijkste van diens spelen zijn eveneens in een tweedelige Elsevier-reeks uitgekomen, onder meer met een donkerbruine leren rug.
Naar aanleiding van de driehonderste sterdag van Vondel in 1979 hebben de uitgevers Martinus Nijhoff, Tjeenk Willink en Noorduijn een bundel artikelen uitgegeven onder de titel Visies op VONDEL na 300 jaar Twee decennia later kocht ik dat fraai staaltje uitgeefkunst in een de tand des tijds trotserende paperback voor een rijksdaalder bij de bekendste dumpboekwinkel van de Nederlanden.  

14-11-11

Terugblik op standaardwerk 'What is history' uit 1961, van E.H. Carr, vijf avonden in 'The essay' van BBC Radio 3

Edward Hallett Carr.

In 1961 heeft de Britse diplomaat en historicus Edward Hallett Casrr (1892-1982) het boek What is history? gepubliceerd. Dat zou een heel invloedrijk geschrift blijken.
Een halve eeuw na dato presenteert de Britse cultuurzender BBC Radio 3, gedurende vijf avonden, vanaf maandag 14 tot en met vrijdag 18 november ─ tussen 23:45 uur en middernacht onze tijd ─ in het vaste programmaonderdeel The essay, met als werktitel What is history today? een terugblik, hopelijk met vergezicht, naar aanleiding van dat boek.
Ongewtijfeld wordt het thema geschiedenis thans geheel anders behandeld dan een eeuw geleden en ook nog als een halve eeuw geleden, toen ik de lagere school bezocht. Maar men moet wel bedenken dat zelfs het thema historie een relatief onderwerp is, aangezien de opvattingen erover met de tijd mee evolueren. Over nog een eeuw is het immers allemaal weer heel anders.

13-11-11

Franse documentaire uit 2011 over Alexander de Grote, deze maand tweemaal op Arte-tv

Arte-televisie presenteert op zondag 13 november, tussen 22:05 uur en 22:55 uur, een documentaire over Alexander de Grote, die leefde van 356 tot 323 vóór onze jaartelling. Dat epitheton ornans de Grote werd toegevoegd aan de persoonsnaam Alexander de Derde van Macedonië.

De film schetst een beeld van dit wonderbaarlijke wezen, die door historici en kritische mensen van nu wordt gezien als even een weerzinwekkend, en derhalve even verachtelijk, wezen als Napoleon en Hitler, en dat is, zeker bekeken uit de opvattingen over wereld en mensen van nu, niet zo verwonderlijk. Dat beeld is opgebouwd aan de hand van afbeeldingen en archeologische vondsten.
Deze film uit 2011 van Bernard George, voorgesteld in HD-kwaliteit, op het beeldformaat 16:9, zal worden herhaald op zondag 27 november, als de dag nog duister is: vanaf 06:05 uur.

11-11-11

Documentaire over Daniel Ellsberg en de Pentagon Papers komende dagen driemaal te zien via digitaal NL-kanaal Holland Doc 24

Daniel Ellsberg.

Vietnam-misdaden van de VS-regering

Het digitale televisiekanaal dat vierentwintig uur per etmaal uitzendt, maar ons wil doen geloven dat de inhoud alleen van, voor en over Neerlands randstedelingen is, presenteert, met ingang van zaterdag 12 november, enige keren de documentaire The Most Dangerous Man in America, waarin een portret wordt geschetst van Daniel Ellsberg (*1931), die in de jaren zestig van de vorige eeuw de zogeheten Pentagon Papers naar de pers heeft gelekt, naar de New York Times en andere couranten. De publiciteit daaromtrent heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat de topcrimineel Richard Nixon (1913-1994) die tijdelijk het Witte Huis bezet hield als president en niet alleen daar zijn destructieve invloed heeft doen gelden, maar die tevens bij en in tal van andere instituten in de VS met zijn mafiose kongsi heerste en, als extreem weerzinwekkende oorlogsmisdadiger, oneindig veel leed over niet alleen zijn eigen land en volk, maar over talrijke andere mensen op deze wereld heeft veroorzaakt. Een schandvlek voor de natie, die maar niet kon inzien waar zijn fouten lagen.
De anderhalf uur durende documentaire uit 2009, van Judith Ehrlich en Rick Goldsmith wordt op genoemde digitale zender gepresenteerd op zaterdag 12 november vanaf 23:44 uur tot in de nacht op zondag 13 november om 01:15 uur. Deze docu wordt voorafgegaan door het ─ regelmatig door HD24 uitgezonden ─ programmaatje vooraf: Keuze van de kenner. Deze keer vertelt Daan Vermeulen vooraf waarom hij zijn keuze op deze documentaire heeft laten vallen. Die inleidende minuten gaan van start om 23:38 uur.
Op maandag 14 november wordt een herhaling uitgezonden, tussen 21:58 uur en 23:30 uur, eveneens om 21:52 uur voorafgegaan door de zes minuten van Daan Vermeulen. 
Op donderdag 17 november volgt nog een herhaling: van 234:55 uur tot in de nacht op vrijdag 18 november; ook dan voorafgegaan, om 23:49 uur door de zes minuten van genoemde kenner.

Uitzendingen overdag en in de nachtelijke uren zijn, als ze werden geprogrammeerd te vinden  in het betreffende onderdeel op de website van de zender in kwestie.

02-11-11

Arte-tv biedt op woensdag 2 november een documentaire over het nazi-gifgas Zyklon B en de informatie die de Amerikanen daarover al vroeg hadden

Blik met Zyklon B.

Arte-televisie biedt op woensdag 2 november de mogelijkheid om kennis te nemen van de inhoud van een documentaire over Zyklon B, het gifgas dat in 1941 eerst op krijgsgevangenen werd getest en vervolgens in de gaskamers van Duitse concentratiekampen werd gebruikt om miljoenen mensen die aldaar gevangen werden gehouden ─ vooral Joden ─ van het leven te beroven. Zyklon B is een granulaat waardoor zwaar giftig blauwzuur vrijkomt.
De geheime informatie over de productie ervan in Duitsland was relatief vroeg bekend bij de Amerikanen, die dit feit gewoon bekend hebben gemaakt. In de documentaire Der Spion vom Pariser Platz ─ Wie die Amerikaner von Hitlers Giftgas erfuhren wordt aan die aspecten aandacht besteed. Deze film is te zien tussen 20:15 uur en 21:05 uur.
Deze film uit 2010 die door Egmont R. Koch en Scott Christianson is gerealiseerd voor de regionale Duitse televisiezender WDR, wordt uitgezonden in HD-kwaliteit, op het beeldformaat 16:9. Twee herhalingen op korte termijn staan gepland: de eerste op zaterdag 5 november, 's middags vanaf 16:00 uur, de tweede op dinsdag 8 november in de ochtend vanaf 10:00 uur.

31-10-11

Historische opname in 'Am Abend vorgelesen': drie avonden achtereen wordt voorgelezen uit 'Die Waffen nieder' van Bertha von Suttnerrtha

Bertha von Suttner (1843-1914).
Foto genomen in 1906.

In de programmareeks Am Abend vorgelesen dat gewoonlijk elke werkdag 's avonds tussen 22:05 uur en 22:35 uur door de Duitse regionale radiozender NDR Kultur wordt uitgezonden, kunnen geïnteresseerden drie avonden achtereen luisteren naar een inmiddels historische opname waarin Marianne Kehlau (1925-2002), die niet alleen als toneelspeelster op de planken stond, maar tevens werkzaam was als hoorspel-actrice en als stem voor nasynchronisatie van films ─ een weerzinwekkend-heilloos gebeuren dat de debilisering in ernstige mate in de hand werkt ─, die zal voorlezen uit het boek Die Waffen nieder, een pacifistische document van de in 1843 te Praag geboren Bertha Sophie Felicitas, barones von Suttner, afstammeling uit een Boheemse adellijke familie, die zich relatief snel tot het gedachtegoed van het pacifisme voelde aangetrokken. Ze vervulde talrijke functies in het openbare leven. Onder meer was ze enige tijd secretaresse van Alfred Nobel (1833-1896), die haar zeer bewonderde.

In 1905 werd voor de vijfde keer de Nobelprijs voor de Vrede uitgereikt, en voor de eerste keer aan een vrouw: Bertha von Suttner viel die eer te beurt.


In 1899 heeft deze haar levensgeschiedenis op schrift gesteld als Die Waffen nieder, een boek dat in het daarop volgende jaar in Dresden is verschenen bij E. Pierson's Verlag (Inhaber Richard Liecke, königlich-kaiserlicher Verlagsbuchhändler). Dit geschrift bereikte hoge oplagen, mede in vertalingen. 

Op maandag 31 oktober, dinsdag 1 november en woensdag 2 november kunt u,
al die drie avonden, een half uur luisteren naar delen uit genoemd boek.



25-10-11

Geoffrey Chaucer heeft de datuim 25 oktober gemeen met Pablo Picasso: de schrijver overleed op die dag in 1400, de schilder werd die dag geboren, 481 jaar daarna

 


Op 25 oktober stierf de Engelse dichter Geoffrey Chaucer, en werd de Spaanse schilder Pablo Picasso geboren. Er zat echter wel bijna vijf eeuwen tussen die beide gebeurtenissen. De beide protagonisten zouden beiden in de loop der tijden wereldgeschiedenis schrijven. Chaucer (1343-1400) als auteur van de befaamde Canterbury Tales, die voor een deel in de jaren zeventig van de vorige eeuw nog door Per Paolo Pasolini (1922-1975) zijn verfilmd ─, Picasso (1881-1971) als de belangrijkste schilder van de twintigste eeuw.

__________

Afbeelding: Geoffrey Chaucer wijst naar een eigen tekst. Uit het Hari Manuscript (4866).

19-10-11

Interview met auteur John Sutherland in BBC Radio 3's 'Night waves', op donderdag 20 oktober

In het programma Night waves ─ een cultureel magazine van de Britse cultuurzender BBC Radio 3 ─ wordt op donderdag 20 oktober, tussen 23:00 uur en 23:45 uur onze tijd, een interview uitgezonden met de Engelse auteur John Sutherland (geboren 1938), die niet alleen emeritus professor voor letteren is, maar tevens als columnist voor kranten werkt, en schrijver van een aanzienlijk oeuvre is. In genoemd magazine wordt met hem gesproken over zijn nieuwe boek dat alleen al door de titel zeer prikkelend is: Lives of the novelists ─ A history of fiction in 294 lives.

12-10-11

Vandaag is het honderdtien jaar geleden dat de presidentiële residentie in Washington de naam The White House kreeg

Presidentiële residentie te Washington; 
sedert 12 oktober 1901 officieel: The White House.

Vandaag is het exact honderdtien jaar geleden dat de toenmalige Amerikaanse president, Theodore Roosevelt (1858-1919) ─ de 26ste (1901-1909) ─ de presidentiële residentie in Washington de benaming The White House heeft gegeven.


Theodore Roosevelt.
Offcieel portret.

Juist vandaag werd na het NOS Journaal van 18:00 uur in het aansluitende actualiteitenprogramma een filmpje uit 1934 vertoond waarin Roosevelt zich keerde tegen de graaicultuur in het toenmalige kapitalisme. Aanleiding was de associatie met de sterk en snel groeiende beweging Occupy Wall Street bestaande uit mensen, wereldwijd, die het meer dan zat zijn dat vrijwel alle politici, overal ter wereld uitsluitend het eigenbelang voor ogen hebben.

Mocht aanstaande zaterdag blijken dat er eveneens in Nederland, met steeds meer rijken en tegelijkertijd steeds meer armen ─ ook als gevolg van de meer dan schrijnende incompetentie van al die extreem egoïstische, en tegelijkertijd ziekelijk egocentrische ─ want niet anders dan op de eigen parochie gerichte ─ politici, dan moest de leuze in ons land wellicht primair het geuzenmotto Bezet Binnenhof krijgen, want daar is de slechtste categorie in de soort van zoogdieren op twee benen in ons land het sterkst vertegenwoordigd.


20-09-11

Arte-televisie toont Franse documentaire uit 2010 over de vergeten oorlog in 1921 om het Marokkaanse Rifgebergte en zijn bewoners

 

Riffijns dorp bij Al Hoceima.

Franse documentaire 
Arte-televisie vertoont op woensdag 21 september, tussen 22:00 uur en 22:50 uur, de historische documentaire over een vergeten conflict in Marokko, bijna een eeuw geleden: de Rifoorlog. Deze kwestie duurde vijf jaar ─ van 1921 tot in 1926 ─ en was in feite een onafhankelijkheidsstrijd van de bewoners van het Marokkaanse Rifgebergte tegen de machthebbers van de staten Spanje en Frankrijk. De bewoners van het Rifgebergte worden Riffijnen genoemd.

Driemaal op Arte-tv 
De film ─ een bijdrage van Arte France in de vorm van een Franse documentaire uit 2010 van Daniel Cling, uit te zenden op het beeldformaat 16:9, zal worden herhaald op dinsdag 26 september, vanaf 10:05 uur in de ochtend, en nog eens op zondag 1 oktober in de middag vanaf 16:55 uur.

 

08-09-11

De industrieel Adam Opel, met de thans wereldwijd bekende naam, is op deze dag in 1895 overleden

Adam Opel (1837-1895).

Adam Opel overleed op deze dag in 1895 in de plaats waar hij als zoon van een slotenmaker op 9 mei 1837 was geboren: Rüsselsheim, een naam die bekend gebleven is door de over de hele wereld vermaarde industrie van automobielen, die daar gevestigd was en is, en die derhalve meer dan een eeuw verbonden is gebleven met de naam Opel. De man is weliswaar ruimschoots bekend gebleven door het fenomeen automobiel, maar dat is niet compleet: hij fabriceerde eveneens naaimachines en fietsen.

02-09-11

Op 2 september 1861 werd een handelsverdrag tussen Pruisen en China gesloten

Als we vandaag de dag in een tv-journaal horen of in een krant lezen dat er (weer eens) een handelsverdrag wordt gesloten met China, dan denken we niet alleen aan de enorme hoeveelheid mensen die daar woont, maar vragen we ons ook af of dergelijke verdragen de vereiste mensenrechten binnen dat enorme rijk niet in de weg staan; vooral omdat we hebben gezien hoe dikwijls dat gebeurt. De kans dat dergelijke overwegingen anderhalve eeuw geleden ook een rol hebben gespeeld, is vrijwel nihil. Vandaag is het exact honderdvijftig jaar geleden dat er tussen Pruisen en China een handelsverdrag werd gesloten.
Het feit zal kort worden herdacht op deze dag, tussen 17:45 uur en 18:00 uur in het programma ZeitZeichen: Stichtag heute van de Duitse regionale radiozender WDR3. Dat programma wordt, onder normale omstandigheden, elke werkdag uitgezonden op genoemd tijdstip, en deze vrijdag gebeurt dat eveneens.

01-03-11

Hitler en zijn ploerten-congsi wilden Manhattans wolkenkrabbers binnenvliegen

Op de eerste dag van de derde maand van het jaar 2011 — dinsdag 1 maart, tussen 21:10 uur en 22:05 uur, om precies te zijn — presenteert Canvas, het tweede Belgische, Nederlandstalige televisienet de documentaire Hitler's war on America
Portret van Adolf Hitler,
van 30 oktober 1923.
Daarin wordt teruggekeken op de begintijd van de Tweede Wereldoorlog toen Adolf Hitler — de totaal-generaal gestoorde leider van het nationaal-socialistische on-wezen dat zware, en lange tijd aanhoudende, schaduwen over geheel Europa heeft geworpen — en diens directe omgeving bezig met strategische plannen voor een aanval op de Verenigde Staten van Amerika. Toen werden aan Mofse zijde plannen geopperd om Duitse piloten in te zetten die hun toestellen dan tegen de wolkenkrabbers van Manhattan te pletter zouden moeten laten vliegen.
Het heeft zes decennia geduurd voordat een dergelijk plan werd verwezenlijkt, en onmiddelijk werd toegeschreven aan moslim-terroristen, maar het is nog steeds niet geheel duidelijk of en hoe de VS-regering daar op duistere wijze zelf bij was betrokken. Er zijn, nog altijd, teveel onduidelijkheden. Het gebeurde wel tijdens het bewind van een massamoordenaar en extremistische terrorist die het Witte Huis bevolkte.

14-02-11

BBC Four-tv maandag 14 februari met een half uur schoonheid van middeleeuwse boeken

Wie van middeleeuwse boeken houdt, en een half uur van haar of zijn tijd kan vrijmaken om op maandag14 februari te kijken naar een uitzending over onder meer het Luttrell Psalter, doet er goed aan om op genoemde dag te kijken naar BBC Four, waar in de avonduren tussen 21:30 uur en 22:00 uur onze tijd een aflevering van het programma The beauty of books zal worden uitgezonden.


De aflevering van deze maandag draagt de titel 
Medieval masterpieces, en is onder meer gewijd aan het Luttrell Psalter, waarvan u direct hierboven een afbeelding ziet.

Daarnaast wordt in dat half uur aandacht besteed aan Geoffrey Chaucer (ca. 1343-1400), een naam die is blijven bestaan tot in onze tijd door zijn Canterbury Tales.


 

07-01-11

Documentaire over 'Hollands licht' te zien op digitaal kanaal 'Geschiedenis 24'

 

Documentaire van Piter-Rim de Kroon

Het digitale Nederlandse televisiekanaal Geschiedenis 24 vertoont op vrijdag 7 januari, tussen21:41 uur en 23:14 uur, een documentaire met de titel Hollands Licht van Piter-Rim de Kroon. De maker van de film stelt daarin een onderzoek in naar dat befaamde maar o zo ongrijpbare fenomeen binnen de Nederlandse cultuurgeschiedenis.

Joseph Beuys, deel van een
Affiche uit 1974 waarop Beuys'
eerste discussie in de VS groot
werd aangekondigd.

De mare — die een lang leven beschoren is — gaat dat het licht in de regio Holland van een heel bijzonder kaliber is, maar er is ook iemand geweest — eveneens een aparte figuur binnen de wereld der kunsten —, die heeft beweerd dat het specifiek Hollandse licht in het midden van de twintigste eeuw zijn helderheid heeft verloren. Dat was het buitenbeentje Joseph Beuys (1921-1986) — de man met onafscheidelijke hoed —, die enige tijd lid was van de Deutsche Bundestag (qua functie vergelijkbaar met onze Tweede Kamer) voor de partij Die Grünen.

 

04-01-11

Drie televisieprogramma's over de Gouden Eeuw-schilder Johannes Vermeer

Handtekening van Vermeer

Documentaire
In de aflevering van het programma Secret lives of the artists dat door BBC Four op dinsdag 4 januari tussen 21:00uur en 22:00 uur zal worden uitgezonden, wordt deze keer het zogeheten geheime leven van de wereldvermaarde Nederlandse schilder Johannes Vermeer (1632-1675) onder de loep genomen in de documentair getinte film The madness of Vermeer.

Speelfilm

In aansluiting op bovenvermelde documentaire wordt op dezelfde zender de speelfilm Girl with a pearl earring vertoond, een kostuumdrama van Peter Webber (geb. 1968), dat als VS-Brits-Luxemburgse coproductie in 2003 werd gerealiseerd. De rolprent is gebaseerd op het boek van Tracy Chevalier over het meisje dat model heeft gestaan voor het schilderij van Vermeer dat in de jaren 1665-1667 is gecreëerd. Deze rolprent is de bekendste van de regisseur in kwestie.

Johannes Vermeer:Meisje met
paarlen oorbel
. 44,5 x 39 cm;
ontstaan in de jareen 1665-67.
Mauritshuis, Den Haag

In die film — welke te zien is tussen 23;00 uur op dinsdagavond en 00:35 uur in de nacht op woensdag 5 januari — spelen Colin Firth, Scarlett Johansson en Tom Wilkinson.


Close up
Op woensdag 5 januari is op het digitale televisiekanaal Cultura 24 weer een aflevering te zien van het eerder op één der gewone Nederlandse tv-zenders uitgezonden programma Close up te zien Vensters op Vermeer — 10 korte verhalen. Daarin komt een reeks kunstenaars uit onze tijd aan het woord: fotografen, schilders en culturele oplinieleiders, die samen zullen ontrafelen wat de uitzonderlijke en vooral mysterieuze invloed van Johannes Vermeer in onze tijd is.

 

03-01-11

Marco Polo nagereisd; te volgen in vijf reportages, vijf dagen achtereen; tweemaal op Arte-tv

Marco Polo, ets naar een
zestiende eeuws portret.

Arte-televisie begint het jaar op de eerste echte werkdag — maandag 3 januari, tussen 19:30 uur en 20:15 uur — met de uitzending van de eerste aflevering van de vijfdelige serie reisreportages die laten zien langs welke plekken de aloude koopmansroute tussen Venetië en het toenmalige Peking (thans Beijing) liep. Alle vier volgende werkdagen van deze eerste week in 2011 volgt een nieuwe reportage, steeds van dezelfde lengte.
Deze films van Bernd Girrbach en Rolf Lambert, in 2010 gerealiseerd voor de regionale Duitse televisiezender Südwest Runfunk (SWR) dragen stuk voor stuk bij tot een beter inzicht in het hoe en het waarom van het ontstaan van deze route in die tijd.

1: Von Venedig in die Türkei.

2: Von der Türkei nach Teheran.

3: Durch Iran und Afghanistan.
4: Von Tadschikistan in die Wüsten Chinas.

5: Durch das Reich der Mitte.
De reeks wordt opnieuw uitgezonden in de week van maandag 10 tot en met vrijdag 14 januari, steeds 's middags vanaf 14:00 uur.

 

Reisroute, zoals afgelegd door Marco Polo (1254-`1324).


26-12-10

Thomas Manns notities van 26 december 1933 in de 'Tagebücher

 

Op de derde kerstdag van het jaar 1933 [1] schreef Thomas Mann (1875-1955) in zijn Tagebuch dat het weer kalt und neblig was, en refereert hij aan een vreselijk treinongeluk in Frankrijk met meer dan twee honderd doden, waaronder veel kleine kinderen. In een terugblik op de avond van de tweede kerstdag, 25 december noteerde hij onder meer: "Hörte abends mit Genuß und Bewunderung das Klavierkonzert von Tschaikowski." [2]

Tevens komen we bij het lezen van die dagboekaantekeningen dat de schrijver die dag in de Decamerone (1349-1353) van Giovanni di Boccaccio (1313-1375) heeft zitten lezen.
Naast politiek-maatschappelijke verontwaardiging over de kwalijke elementen van de nazi-overheersing in zijn voormalige vaderland — (immers alweer enige tijd woonachtig in Zwitserland na te zijn gevlucht voor het krankzinnige Hitler-beest), onder meer over de bemoeienissen van het Propagandaministerium van Goebbels om zoveel mogelijk nieuws te manipuleren opdat de superploerterige regering in Berlijn in een zo gunstig mogelijk daglicht zou plaatsen: in eerste instantie in het buitenland — noteert Thomas Mann dat hij via de radio heeft kennisgenomen van de nadrukkelijke verheerlijking van een nadrukkelijk patriottische schrijver als Dietrich Eckart (1868-1923).
Na het avondmaal luisterde Thomas Mann nogmaals naar het Tsjajkovski-concert, naar twee delen uit het Trio van Beethoven en naar "etwas Parsifal."

__________

[1] In de Duitse cultuurgeschiedenis komen we doorgaans drie kerstdagen tegen: 24, 25 en 26 december.

[2] Bedoeld is, vanzelfsprekend, het eerste pianoconcert, opus 23.
__________
Zie ook ons artikel op de site Cultuurtempel van vrijdag 24 december, over aantekeningen op kerstavond 1953 in diens Tagebücher.

16-12-10

Alban Berg deed samen met zijn zuster Smaragda veelvuldig aan vierhandig pianospel in Villa Berg

 

 

Hierboven ziet u wat er tijdens een van de vele muziekavonden in Villa Berg in Wenens stadsdeel Hietzing onder meer werd gedaan: Alban Berg speelt, samen met zijn zuster Smaragda vierhandig piano. Aan deze vorm van musiceren gaf de jonge man zich met hartstocht over. Later deed hij dat met zijn verloofde en weer later, zij het diezelfde persoon, met zijn echtgenote. Ook met zijn neef Erich Alban Berg — die een en ander over zijn oom heeft gepubliceerd — uitte Alban Berg zich muzikaal op die manier. Schertsend heeft hij zichzelf toen als "letzten Vierhändigspieler" gekwalificeerd.

Onder meer de Duitse regionale radiozender NDR Kultur besteedt zaterdag 18 december vier uur achtereen aandacht aan het feit dat het volgende week vijfenzeventig jaar geleden is dat de componist in zijn geboortestad Wenen is overleden. Dat gebeurt in twee verschillende programma's van elk twee uur, Prisma Musik, respectievelijk Variationen zum Thema.
__________

NB: Zie eveneens ons artikel op de fin de siècle-site All art is quite useless van Rond1900.nl. Ook op onze zustersite Tempel der Letteren hebben we een bijdrage opgenomen.
Het orgel dat zich in Huize Berg bevond, is te zien op onze zustersite Tempel der Toonkunst.
Op de moedersite
Cultuurtempel treft u, als u dat wenst een jeugdportret van Alban Berg aan, evenals de laatste van de componist genomen foto, kort voor zijn verscheiden in 1935.
Een schitterende karikatuur van Alban Berg als pianist is te vinden op de site Tempel der Beeldende Kunsten.