22-01-12

Op 22 januari 1980 werd Andrej Sacharov in Moskou gearresteerd en daarna verbannen. Michail Gorbatsjov liet hem in 1986 terugkomen

Voor sommigen zal het als de dag van gisteren lijken, maar het is inmiddels wel tweeëndertig jaar geleden dat de Sovjet-dissident Andrej Sacharov (1921-1989) in Moskou werd gearresteerd en naar de stad Gorki in het oosten werd verbannen, vanwege het feit dat hij openlijk kritiek op het systeem en de uitvoerenden van de Sovjetunie had geleverd. Vijf jaar tevoren was hij onderscheiden met de Nobelprijs voor de Vrede. Kort voor zijn overlijden werd hem door de Rijksuniversiteit Groningen een eredoctoraat toegekend.

Als gevolg van de perestrojka, die door de toenmalige president van de Sovjetunie, Michail Gorbatsjov (geb. 1931) werd ingezet, mocht Sacharov in 1986 naar Moskou terugkeren.
Gorbatsjov bleek niet op de hoogte te zijn van Sacharovs verbanning. Dat kwam aan het licht toen hij, tijdens een bezoek aan de Franse president François Mitterand (1916-1996), 
 in Parijs vragen van journalisten beantwoordde. Terug in Moskou liet Gorbatsjov zich informeren en telefoneerde hij persoonlijk met Sacharov in Gorki om hem mede te delen dat de verbanning was opgeheven. Gorbatsjov volgde de kist toen Sacharov in 1989 ten grave werd gedragen.

Zijn levensgezellin Jelena Bonner (1923-2011) heeft hem consequent gesteund en heeft zijn archief overgedragen aan de Harvard University in de Verenigde Staten.

Jelena Bonner met Andrej Sacharov en Sofja Kalistratova (1986).
Foto van M.A. Kalistratova (et alteri).

16-08-10

Skrjabin en Stravinski tijdens BBC Proms 2010-concert van maandag 16 augustus


Grote Russische meesters
Om half negen onze tijd begint op maandag 16 augustus het BBC Proms 2010-concert van die dag. Tot ongeveer kwart voor elf komen drie grote namen uit de historie van de Russische cultuur van de negentiende en de twintigste eeuw voorbij.
Twee daarvan met mijlpalen uit de geschiedenis van de Russische muziek: Aleksandr Skrjabin (1872-1915) — wiens Symfonie nr. 1, opus 26, geschreven in de jaren 1899-1900, zal worden gespeeld als eerste programma-onderdeel tussen 20:30 uur en 21:20 uur — en Igor Stravinski (1882-1971), van wie
De Vuurvogel, gecomponeerd in de jaren 1909-1910 tot klinken zal worden gebracht.
De uitvoerenden die avond zijn het London Symphony Orchestra onder leiding van Valery Gergiev. In de compositie van Skrjabin treedt het koor van het Mariinsky Theater uit Sint Petersburg op, aangezien dat werk is geconcipieerd voor groot koor en orkest. Het geheel is een ode aan de kunst, hetgeen in de Russische tekst diverse keren is te horen: "Slava Iskoesstvo"(Hulde aan de kunst).

Boris Pasternak
Tijdens de pauze die zo'n twintig minuten zal duren, komt in het BBC Proms Literary Festival de Russische schrijver en Nobelprijswinnaar Boris Pasternak (1890-1960) aan bod. Meer daarover op onze zustersite
Tempel der Letteren.

In zijn jonge jaren heef deze veelzijdige kunstenaar eveneens muziek gestudeerd en aardig wat gecomponeerd. Drie stukken daarvan werden enige decennia geleden reeds op het label Erasmus uitgebracht: Twee preludes en een sonate. Deze stukken worden aangevuld met Quatre morceaux opus 51 uit 1907 van Skrjabin, en twintig stukken: Visions fugitves opus 22 uit de jaren 1915-1917 van Sergej Prokofjev. (Erasumus-cd: WVH 091)
_____________
Afbeeldingen
1. De Vuurvogel.
2. Boris Pasternak aan de piano (1907); foto overgenomen uit het tekstboekje van de Erasmus-cd.

 

 

09-08-10

Tweemaal drie grote namen op BBC Proms-concert van maandag 9 augustus


Tsjajkovski en Shakespeare
Het concert in de reeks BBC Proms 2010 dat op maandag 9 augustus — vanaf 20:00 uur onze tijd — wordt gegeven, bestaat uit drie onderdelen in twee etappes. Voor de pauze klinken twee werken van componisten met internationaal bijzonder grote namen. De twee composities zijn geïnspireerd op mijlpalen uit de literatuurgeschiedenis. Pjotr Iljitsj Tsjajkovski (1840-1893) componeerde in 1869 de ouverture-fantasie Romeo en Julia, waarmee de muziekavond in de Royal Albert Hall wordt geopend. Twee keer heeft de componist dit 'weinig ouverture, totaal geen fantasie'-stuk aangepast: in 1870 en tien jaar daarna nog eens. Gezien de titel mag men ervan uitgaan dat het opus is geïnspireerd door het gelijknamige toneelstuk van William Shakespeare (1564-1616). De VPRO-Gids, die in de sector informatiepagina's steeds onbetrouwbaarder wordt — hetgeen we in deze en aanverwante kolommen veelvuldig hebben aangekaart —, meldt dat het om een fragment uit die compositie zou gaan [1]. Hoogst onwaarschijnlijk dat tijdens een BBC Prom een deel van die, niet eens zo lange, 'ouverture' zal klinken.


Janáček en Gogolj
Na Tsjajkovski's bijdrage volgt Taras Boelba uit 1915, geschreven door de Tsjech Leoš Janáček (1854-1928). Deze rapsodie voor orkest is gebaseerd op de roman — sommige vakmensen spreken van een novelle — met dezelfde titel van Nikolaj Gogolj (1809-1852), gepubliceerd in 1835 in de bundel Mirgorod.
Dit laatste werk klonk enige jaren geleden nog in dezelfde zaal, tijdens een concert van het British Youth Orchestra onder leiding van Colin Davis. De orgelpartij in deze compositie kreeg tijdens dat concert een extra dimensie via het grote instrument op het podium van de Albert Hall, waarvan kort tevoren de restauratie was voltooid.
Ook deze keer is het ensemble van jongeren dat het gehele concert zal verzorgen: The European Union Youth Orchestra. Dirigent is Matthias Bamert.

In de pauze: Childe Harold
In de Albert Hall en derhalve op BBC Radio 3 is het Proms-pauze tussen 20:50 uur en 21:10 uur. Twee kenners van de materie — de historicus Tom Holland en de romanschrijver Ben Markovits — bespreken het gedicht Childe Harold's Pilgrimage uit 1812 van George Noel Gordon, lord Byron (1788-1824) [1].
De Byronic hero, een fenomeen dat voor het eerst in dit gedicht opdook, vormde voor Hector Berlioz aanleiding voor de compositie die na de pauze in het kader van dit Proms-concert zal worden uitgevoerd.

Berlioz en Byron
Vanaf 21:10 uur is de focus weer gericht op de gebeurtenissen op de musiciop het podium van de Albert Hall. De uitvoerenden voor de pauze worden dan nog aangevuld met altviolist Maxim Rysanov voor de uitvoering van de symfonie Harold en Italie opus 16 van Hector Berlioz (1803-1869). Een uitgebreide toelichting op dat werk uit 1834 is te vinden op de site Tempel der Toonkunst, gepubliceerd op 6 januari 2009.
__________
[1] Hoe diep de kwaliteit van de informatie in de VPRO-Gids is gezonken, blijkt weer eens met betrekking tot de gegevens die over dit concert worden verstrekt: Maxim Rysanov wordt als violist gekwalificeerd, en dat komt waarschijnlijk doordat de gegevens uit een Engelse tekst zijn overgenomen en daarin staat dan terecht violist, hetgeen viola-bespeler (altist) betekent.
Erger is het dat Byrons gedicht Childe Harold's Pilgrimage wordt aangekondigd als "het gedicht Pilgrimage van Childe Harold", waarmee de protagonist posthuum tot poëet wordt verheven.
____________
Afbeeldingen
1. Dirigent Matthias Bamert.
2. Altviolist Maxim Rysanov. (Foto uit 2009.)

31-03-10

Elke werkdag-avond op NDR Kultur leest Ulrich Noethen een gedeelte uit Lev Tolstojs Oorlog en vrede in het Duits


 

Geduld vereist

Dat Ljev Nikolajevitsj Tolstoj (1828-1910) een man van de lange adem was, bewijst de omvang van zijn naast Anna Karenina meest bekende roman: Oorlog en vrede, in het Duits Krieg und Frieden, verschenen in de jaren 1868/69. Het omvangrijke epos is niet alleen een roman over de Russische maatschappij in de negentiende eeuw, maar tevens is het een historische roman, onder meer over de oorlog tussen Frankrijk en Rusland in de periode 1805-1814. Voorts bevat het boek als rode draad een liefdesgeschiedenis. Het boek is diverse keren verfilmd, in 1956 door de Hollywood-regisseur King Vidor (1894-1982) [1], met Audrey Hepburn en Yul Brunner in hoofdrollen, alsook, in 1968, door de Rus Sergej Bondartsjoek (1920-1994) [2] en goed twee jaar geleden nogmaals als internationale coproductie, hetgeen altijd opnieuw een geheel of gedeeltelijke nasynchronisatie met zich meebrengt.


Marathon voorlezen
Dat is vanzelfsprekend niet het geval als de Duitse acteur Ulrich Noethen (geb. 1959), voorleest uit dit in de laatst verschenen Duitse editie — in de vertaling van Werner Bergengruen (1892-1964), een paperback-editie uit 207 met een omvang van bijna 1.600 bladzijden, ondanks de kleine letter. Voorlopig zal deze man met zijn prettige stem elke werkdag, met uitzondering van een bijzondere dag, zoals Goede Vrijdag, gedurende ruim een half uur — steeds tussen 22:00 uur en 22:35 uur — u deelgenoot maken van het geringe wel en het omvangrijke wee dat moedertje Rusland in de periode in kwestie heeft getroffen.

Voor degenen die het fenomeen radio niet mijden en daarnaast van een aangename stem houden en van de Russische letteren, met name (de) boeken van Ljev Tolstoj, zal het een prachtige afleiding zijn, die niet te lang duurt. In de tijd van de radio-hoorspelen werd er in de meeste gevallen slechts één maal per week een episode uitgezonden, maar die duurde in vele gevallen dan weer iets langer dan de 35 minuten die de bijdrage vanUlrich Noethen, met alle parafernalia, vergt.

____________

[1] Het gaat daarbij om de eerste Engelse versie, die een Amerikaans-Italiaanse coproductie werd, waaraan twee vermaarde producenten bijdroegen: Dino de Laurentiis (geb. 1919) en Carlo Ponti (1912-2007).

[2] 
Tijdens mijn studie Russisch vertelde de lectrix dat zij zelf in Rusland had gestudeerd en daar het grote voorrecht had gehad een deel van de opnamen van Bondartsjoeks verfilming mee te beleven. "Ik heb gezien hoe sneeuw wordt gemaakt."
____________

Afbeeldingen

1. Voorzijde paperback-editie van de Duitse vertaling van Oorlog en vrede door Werner Bergengruen.

2. De Duitse acteur Ulrich Noethen.

22-02-10

Drie keer de jonggestorven Russische dichter Boris Ryzhy op het Nederlandse scherm


In de nacht van maandag 22 op dinsdag 23 februari vertoont het digitale kanaal 
Holland Doc 24 een aflevering van de VPRO-reeks Het uur van de wolf, welke reeds door de VPRO op een der publieke Nederlandse televisiezenders is gepresenteerd.
De aflevering in kwestie, die te zien is tussen 00:19 uur en 01:26 uur biedt de kijkers een portret van de Russische dichter Boris Ryzhy (1974-2001) — in transliteratie zou de achternaam in het Nederlands Ryzji(j) moeten zijn —, die het leven aan nhet begin van de éénentwintigste eeuw in de industriestad Jèkaterinenboerg als volkomen ondraaglijk onderging.


In 2001 was de nog redelijk jonge Boris te gast op Poetry International te Rotterdam, en bij die gelegenheid vertelde hij dat zijn gedichten slechts twee thema's kenden: liefde en dood, en dat dit zo was gekomen doordat er geen anderee thema's bestond. In het kader van dichterlijke vrijheid gun je iemand zo'n mening graag, al getuigt deze eigenlijk al wel van een verregaand pessimisme. Maar zelfs met een behoorlijke dosis van het laatste kun je nog inzien dat er ook nog het leven is, zelfs als je dat bij tijd en wijle, dan wel voortdurend, geen leven vindt.

De documentaire zal worden herhaald, beginnend op het tijdstip van dinsdag de 23ste om 23:22 uur tot in de nacht op woensdag om 00:30 uur.



Een tweede herhaling kunnen we u aankondigen voor vrijdag 26 februari, maar dan rdelijk vroeg in de avond, tussen 19:13 uur en 20:21 uur.

Voor eventuele uitzendingen in de uren tussen 01:00 uur en ongeveer half twee in de middag kunt u het best de programmagegevens op de website van Holland Doc 24 raadplegen.

__________

Afbeelding: De jonggestorven Russische dichter Boris Ryzhy. (Foto van de website van Cultura 24.)

 

21:12 Gepost door Heinz Wallisch in Letteren: Russisch | Permalink | Commentaren (0) | Tags: holland doc 24, boris ryzhy, cultura 24 |  Facebook |

27-01-10

Werk van Anton Tsjechov voorgelezen en gespeeld op twee verschillende regionale Duitse radiozenders


Tsjechov-Jaar

In het literatuurprogramma Am Abend vorgelesen van de Duitse regionale radiozender NDR Kultur wordt op donderdag 28 en vrijdag 29 januari het verhaal De dame met het hondje uit 1899 van de Russische grootmeester der letteren, Anton Tsjechov (1860-1904) voorgelezen door Martin Held (1908-1992). Het betreft hier, gelet op het overlijdensjaar van de Duitse acteur, een archiefopname, die zeker zo'n twee decennia oud is.
Held is één van de grote namen van het Duitse witte doek van na de Tweede Wereldoorlog, ook al had hij toen reeds de de nodige ervaring opgedaan: zowel op de planken die de wereld uitbeelden en betekenen, maar tevens voor het bioscooppubliek. In zijn latere jaren heeft hij eveneens rollen in televisieproducties voor zijn rekening genomen. Hij had een prachtige, sonore en onverwisselbare stem, die letterlijk en figuurlijk nadrukkelijk kon — en via de elektronica nog altijd kan — boeien.

(De/een) dame met (het/een) hondj
e

Ongetwijfeld is het Tsjechovs verhaal Дама с собачкой het verhaal bij uitstek dat van Anton Tsjechov over de gehele wereld bekend geworden is, niet in de laatste plaats door een verfilming met Marcello Mastroianni (1924-1996) en Marthe Keller.
De bijgevoegde afbeelding is afkomstig van een Russische editie uit 1977 
[1]. In die editie zijn de verhalen, naast Dame met een hondje, nog zes andere voorzien van commentaar en een tweekoloms woordenlijkst van honderd bladzijden. Bovengenoemde Nederlandse titel, wijkt weliswaar af van de meest gangbare, maar, gelet op de Russische grammatica, even juist als de eventuele andere, aangezien het Russisch geen lidwoord kent.


Drie Zusters

Nu 2010 — in verband met het alom heersende ronde-getallen-fetisjisme wordt gekoppeld aan namen uit de cultuurgeschiedenis, en vooral die van de westerse wereld inclusief Moedertje Rusland, mogen we ons er niet over verbazen dat de twaalf maanden van 2010 als onder meer Tsjechov-Jaar geldt, omdat die literaire figuur van — en nog steeds op — eenzame hoogte in 1860 werd geboren.
In dat kader wordt in het programma 
Bühne: Radio van de Duitse regionale zender WDR 3, op zondag 31 januari van 20:05 uur tot 22:15 uur, de aflevering Anton Tschechow 150: Drei  Schwestern uitgezonden. Het betreft Tsjechovs meesterdrama uit 1901 dat exact op 31 januari exact 109 jaar geleden in première is gegaan.

In een Russische gouvernementsstad leven de drie zusters Olga, Masja en Irina samen, die Moskou als hun ideaal beschouwen en een onuitwisbaar verlangen naar die stad koesteren. Doch aan het eind van het stuk blijkt: "Het doet er niets toe." [2]
__________

[1]
 In een reeks van Uitgeverij Русский Язык, die vertaald (De) Russische Taal heet, maar gewoon onderdeel was van die éne grote Sovjet-staatsuitgeverij.

[2] Meer over Tsjechov in zijn laatste levensfase en de strijd met zijn pen om de laatste drama's op papier te krijgen, is te lezen in een artikel op de site All art is quite useless van Rond1900.nl, over de cultuur van het fin de siècle.
____________
Afbeeldingen
1. Voorzijde van Leesboek in het Russisch met verhalen van Tsjechov, o.m. Dame met een hondje.
2. Masja, Olga en Irina, de drie zusters tijdens de première van het drama Drie zusters op 31 januari 1901 in Moskou's Kunstenaarstheater van Stanislavski en Nemirovitsj-Dantsjenko.
De rol van Masja werd bij die gelegenheid gespeeld door Olga Knipper, die kort daarop mevrouw Tsjechov zou worden.

 

 

01:24 Gepost door Heinz Wallisch in Letteren: Russisch | Permalink | Commentaren (0) | Tags: tsjechov, martin held, novelle, drama, ndr kultur, wdr 3 |  Facebook |