20-11-11

Stephen Johnson vertelt hoe de muziek van Dmitri Sjostakovitsj hem over depressies heen hielp; BBC Radio 3, zondagavond

In het programma Sunday feature van de Britse cultuurzender BBC Radio 3 wordt, op zondag 20 november, tussen 20:45 uur en 21:30 uur onze tijd, een nieuwe aflevering de ether ingestuurd onder de titel Shostakovich ─ A journey into light.
Daarin komt Stephen Johnson aan bod, die zijn depressies heeft overwonnen met behulp van de muziek van Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975). Hoewel er veel duisternis in zowel het symfonische oeuvre alsook in de strijkkwartetten ─ tussen beide disciplines bestaan op tal van fronten veel overeenkomsten ─ te bespeuren valt, kan men eveneens veel overwinning aanwijzen: dat geldt onder meer in de finale van zowel de Vijfde alsmede in die van de Zevende Symfonie.


Het graf van Dmitri Sjostakovitsj op Novodevitsj-begraafplaats
 
bij het gelijknamige klooster in Moskou. Foto uit 2002.

07-10-11

Arte-documentaire Durchschaut onderzoekt de vraag of gevoelsgesteldheid werkelijk aan het menselijk gezicht af te lezen valt

Recente documentaire

Op de avond van vrijdag 7 oktober presenteert de Frans-Duitse cultuurzender Arte-tv de documentaire Durchschaut: Das Rätsel der Gesichter, waarin wordt getoond dat er onderzoek is gedaan naar het antwoord op de vraag of iemands gemoedstoestand werkelijk aan haar of zijn gezicht kan worden afgelezen. Dat dit mogelijk is, of zelfs voor de hand liggend, wordt immers dikwijls beweerd. Staat de leugen iemand waarachtig op het gezicht 'geschreven'?

Andrea Cross en Luise Wagner hebben deze documentaire, in HD-kwaliteit, op het beeldformaat 16:9 en  met een duur van 53 minuten, dit jaar  gerealiseerd voor het tweede publieke Duitse tv-net ZDF.

 

Portret van psycholoog Paul Ekman

Psycholoog Paul Ekman.
Foto van Jonas Sichert.

In de documentaire wordt psycholoog Paul Ekman uit San Francisco geportretteerd, die als Meester der Mimiek geldt, dat wil zeggen dat hij erom bekend staat dat hij elke uitdrukking en elk gebaar doorziet.

Niet alleen Hollywood heeft daar druk gebruik van gemaakt, maar eveneens geheime diensten. Hij is de man die de plot heeft aangereikt voor de zeer succesvolle reeks Lie to Me, met in het middelpunt ene Cal Lightman, die de beste menselijke leugendetector ter wereld is.

 

Uitzendingen

De film wordt door genoemde zender, of genoemde avond uitgezonden tussen 21:45 uur en 22:40 uur. Twee herhalingen heeft Arte-tv geprogrammeerd: de eerste op zaterdag 8 oktober vanaf 10:00 uur in de ochtend; de tweede op donderdag 20 oktober, vanaf 15:40 uur.

05-09-11

Twee kanten van dezelfde medaille: Jekyll and Hyde in documentaire van Artem Demenok; deze week tweemaal op Arte-tv te zien

Arte-televisie heeft op maandag 5 september een documentaite op het programma staan met de titel Jekyll and Hyde: Das Andere in uns. Het is een documentaire uit 2007, in opdracht van de Sudwest Rundfunk gerealiseerd door Artem (zeg: Artjom) Demenok.

Het thema daarvan is goed en kwaad en dat wordt behandeld aan de hand van het verhaal The strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde, gepubliceerd in 1866 [1], één der letterkundige werken van de Engelse schrijver Robert Louis Stevenson (1850-1894), die vooral roem heeft verworven, en wel over de gehele wereld, met zijn roman Treasure Island uit 1883.
Een herhaling van deze film in HD-kwaliteit op het beeldformaat 16:9 zal worden uitgezonden in de nacht van zaterdag 10 op zondag 11 september vanaf 03:00 uur. 

__________

Afbeelding: Auteur Robert Louis Stevenson omstreeks 1888, gefotografeerd door Lloyd Osbourne [2].
__________

[1] Het lag in de bedoeling om dit verhaal ─ dat overigens ook als novelle en als korte roman wordt beschouwd ─ te publiceren in december 1885, doch toen het boek gereed was, bleken de winkels overvol te zijn met kerstartikelen. Daarom werd de publicatie ervan uitgesteld tot januari 1886.
[2] Lloyd Osbourne (1868-1947) was de stiefzoon van R.L. Stevenson. Samen hebben ze drie boeken geschreven.

06-11-10

'In den beginne', de nieuwste aflevering in reeks 'Magie van de wetenschap', zondag op NL2-tv

 

"Openingszin van de Bijbel is onjuist"

De Humanistische Omroep presenteert op Nederland 2 een serie portretten onder de titel Magie van de wetenschap, waarin zeven, zich nadrukkelijk geprofileerd hebbende, wetenschappers worden voorgesteld. De aflevering die in de vroege avonduren van zondag 7 november wordt uitgezonden, is het thema In den beginne.

Daarin wordt gereageerd op het scheppingsverhaal zoals dat in de traditionele visie wordt gehandhaafd, tot op de huidige dag. Die opvattingen zijn echter onjuist, althans naar overtuiging van Hoogleraar Exegese (van onder meer het Oude Testament), Ellen ten Wolde (geboren 1954 te Groningen), die sedert 1 januari 2009 als is verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Na jarenlang onderzoek heeft zij de conclusie getrokken dat God eerst Hemel en Aarde heeft gescheiden en vervolgens zijn scheppingswerk is begonnen. Dat betekent dat de openingszin van de Bijbel niet klopt. Met die opvatting heeft de professor zeer veel beroering gewekt — en dat zelfs wereldwijd —, niet alleen binnen theologische kringen.
Regisseur John Apel schetst in deze documentaire — welke op genoemde dag tussen 18:35 uur en 19:20 uur op de rol staat van opgemelde Nederlandse televisiezender — een portret van de vrouw die met haar inzichten op tal van plaatsen ter wereld voorpaginanieuws is geworden.

 

'In den beginne', de nieuwste aflevering in reeks 'Magie van de wetenschap', zondag op NL2-tv

 

"Openingszin van de Bijbel is onjuist"

De Humanistische Omroep presenteert op Nederland 2 een serie portretten onder de titel Magie van de wetenschap, waarin zeven, zich nadrukkelijk geprofileerd hebbende, wetenschappers worden voorgesteld. De aflevering die in de vroege avonduren van zondag 7 november wordt uitgezonden, is het thema In den beginne.

Daarin wordt gereageerd op het scheppingsverhaal zoals dat in de traditionele visie wordt gehandhaafd, tot op de huidige dag. Die opvattingen zijn echter onjuist, althans naar overtuiging van Hoogleraar Exegese (van onder meer het Oude Testament), Ellen ten Wolde (geboren 1954 te Groningen), die sedert 1 januari 2009 als is verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Na jarenlang onderzoek heeft zij de conclusie getrokken dat God eerst Hemel en Aarde heeft gescheiden en vervolgens zijn scheppingswerk is begonnen. Dat betekent dat de openingszin van de Bijbel niet klopt. Met die opvatting heeft de professor zeer veel beroering gewekt — en dat zelfs wereldwijd —, niet alleen binnen theologische kringen.
Regisseur John Apel schetst in deze documentaire — welke op genoemde dag tussen 18:35 uur en 19:20 uur op de rol staat van opgemelde Nederlandse televisiezender — een portret van de vrouw die met haar inzichten op tal van plaatsen ter wereld voorpaginanieuws is geworden.

 

01-10-10

Het geluk uit de doodrukstrip? Er zijn mensen en medici die daarin geloven

 

Arte-tv laat de kijkers op vrijdag 1 oktober kennismaken met een wel zeer actueel fenomeen: de verbijsterende toename van het aantal kinderen dat wordt gediagnosticeerd als te zijn behept met een psychische stoornis. In de titel van de reportage op deze zender — Das Glück aus der Dose wordt reeds duidelijk dat die kinderen worden behandeld met farmaceutische producten, ook al zitten die tegenwoordig meer en meer in een doordrukstrip. De vraag die achter de eerste helft van de titel wordt gesteld, luidt dan ook: Wie wirksam sind Psychofarmaka? Oftewel: zit het geluk in een doordrukstrip en kan dat er dan ook uit komen?



Hoewel dat op zich een uitstekende vraag is, en men onderzoek naar het wezen daarvan alleen maar kan toejuichen, al komt het wel wat laat. Maar als de uitkomsten één en ander duidelijk maken, is de eerste vraag die we dan moeten stellen: hoe juist waren de diagnoses en waarom wordt er teruggegrepen op producten uit de doordrukstrip in plaats van op een therapie die op de persoon gericht is. In vele gevallen gebeurt zoiets omdat het goedkoper is en men — ook de witjassen — minder zelf hoeft te doen, en de farmaceutische industrie met gerichte informatiecampagnes die in ieder geval één ding gemeen hebben. De informatie zodanig verwoorden dat de oplossing in het wondermiddel ligt dat voorradig is.

De reportage is een Duits-Frans-Amerikaanse coproductie uit 2008, van Lilian Franck en Stefanie Schmidt. De uitzending — in HD-kwaliteit op het beeldformaat 16:9 — zal plaatshebben laat op de avond, tussen 23:05 uur en 23:50 uur. Herhalingen zullen te zien zijn op zaterdag 16 oktober, vanaf 11:00 uur 's ochtends, en in de nacht van donderdag 21 op vrijdag 22 oktober vanaf 02:10 uur.

 

02-08-10

Het verschijnsel Tijd in vier keer vijftig minuten op digitaal kanaal 'Holland Doc 24'


Losse afleveringen en alle achtereen
In de week van maandag 2 augustus tot en met vrijdag 6 augustus komt het fenomeen Tijd in vier verschillende afleveringen aan bod in de programmering van het digitale kanaal Holland Doc 24. Voor de twee eerste afleveringen kan men op maandagavond terecht: tussen 20:10 uur en vervolgens tussen 22:54 en 23:44 uur. De afleveringen worden vrij snel daarop herhaald en daarop volgen eveneens snel de beide laatste afleveringen. Een herhaling van aflevering 1 zal daarbij ongetwijfeld moeten worden gezocht via elektronische gegevens met betrekking tot de zender in kwestie, aangezien de meeste gedrukte programmagidsen slechts het gebeuren tussen ongeveer 17:00 uur en middernacht opnemen.
Voor degenen, die graag zeker zijn dat zij het geheel daadwerkelijk kunnen bekijken, is er een oplossing die de zender biedt: op vrijdag 6 augustus worden al de vier afleveringen achtereen uitgezonden: tussen 16:18 uur en 19:38 uur, vier keer vijftig minuten, ingevuld door wetenschapper Michio Kaku [1].

Wetenschap en romanciers
Elk van die vier delen heeft van de maker van die serie een eigen deel-thema gekregen, die successievelijk de titels dragen:Daytime, LifetimeEarth timeCosmic time.
Tal van wetenschappers hebben zich al eeuwen beziggehouden met de raadselen van ruimte en tijd. Romanschrijvers hebben zich op een geheel andere manier ontfermd over het gegeven: zij hebben handig gebruik gemaakt door verhaallijnen ineen te laten vloeien en het, in ons dagelijks bestaan dominerende, lineair voortschrijdende fenomeen op tal van manieren in te voegen en aan te passen aan de eisen van het werk in kwestie, waartoe de algemeen geldende wetmatigheid nog wel eens 'geweld' wordt aangedaan en er sprake blijkt van omgekeerde evenredigheid dan wel — in het kader van de verhaallijn vereiste — synchroniciteit.

Dichters en componisten
Niet alleen wetenschappers en romanschrijvers hebben zich actief beziggehouden met het fenomeen Tijd— de ene groepering zich nuchter en rationeel houdend aan, bewijsbare, feiten volgens vaststaande regels, het andere gilde het fenomeen gebruikend voor de eigen doeleinden — maar meer nog hebben componisten en dichters dat gedaan, elk in dienst van de eigen stiel.
In de eerste categorie vinden we onder meer de Nederlander Daan Manneke (geb. 1939), die er in zijn stuk Plenum uit 1989 getuigt van stilstaande tijd, teruggaande en dan weer voortschrijdende tijd. Bij de dichters lezen we bij M. Vasalis (1909-1998) in haar gedicht Eb, opgenomen in de bundel Vergezichten en gezichten (1963), een korte maar krachtige impressie van Tijd in woorden, die samen één regel vereisen:
Er is geen tijd. Of is er niets dan tijd?

Vier hoofdlijnen
Daytime: Voor de meeste mensen is het fenomeen Tijd binnen het kader van een dagelijks verlop wel duidelij: nacht, ochtend, middag avond, mede ingegeven door de aanwezigheid, respectevelijk afwezigheid, van de zon.
Lifetime: Het subjectieve element van het verschijnsel Tijd komt niet alleen, maar vooral aan de orde als men ouder wordt, aangezien het dan niet zelden voorkomt dat de indruk ontstaat dat de tijd sneller gaat, al ligt het voor de hand dat dit objectief niet juist kan zijn. De vraag die zich dan opdringt, is: wat precies is veroudering en kan dat proces worden stopgezet?
Earth time: Het derde onderdeel — Earth Time — gaat over de bijkans onbevattelijke ouderdom van onze planeet, helemaal in verhouding tot de relatief korte periode waarin de mens zich op dit ondermaanse (voort)beweegt.
Cosmic time: De laatste aflevering van het vierluik staat in het teken van de vraag Wat is tijd?
Hoe kan de werking ervan worden verklaard? Is daaraan een begin en eventueel een einde?
__________
[1] Michio Kaku (geboren 1947), is een Amerikaans wetenschapper: theoretisch fysicus, gespecialiseerd in de snaartheorie, en met nadruk op de zogeheten string field theory; voorts is hij futuroloog.
__________
Afbeelding: De Amerikaanse geleerde Michio Kaku.

22-07-10

Orlando Figes verloor zijn evenwicht en raakte uit zijn gewone doen van documenten produceren

Neurotische explosie

Onder de kop Britse historicus struikelt over ijdelheid meldt de Volkskrant van maandag 19 juli  een behoorlijke uitglijder van de — op grond van zijn uitnemende en omvangrijke boeken met betrekking tot de geschiedenis van Rusland tijdens de afgelopen eeuw [1] — alom zo terecht geprezen, en daardoor wereldwijd vermaarde, historicus Orlando Figes.

Het mag revolutionair lijken wat er door toedoen van deze eersterangs historicus is gebeurd, tot de Tragedie van een volk heeft het niet geleid, maar wel tot een in-triest gebeuren dat niet meer terug te draaien valt, maar dat hopelijk op termijn tot redelijke proporties te relativeren valt. Hij heeft in ieder geval bewezen flink uit zijn evenwicht te zijn, en dat geldt eveneens voor zijn 'gewone doen': het schrijven van uitstekende stukken en dito standaardwerken.
Het gebeuren — anoniem afkraken van werk van collega's en het onder pseudoniem aanprijzen van eigen boeken via de internetboekhandel Amazon— heeft er uiteindelijk toe geleid dat Figes nu smartegeld moet betalen aan die collega's die hij op genoemde manier aan de kaak heeft gesteld.

Laat ik hier het hele verhaal niet nog eens breed uitmeten; diverse media hebben dat reeds gedaan. Wel moet ik vaststellen dat er iets, al dan niet tijdelijk, helemaal niet koosjer was in het hoofd, en wellicht 'in het hart', van de prominente auteur. Het is geen zaak die op zichzelf staat als uitzonderlijke gebeurtenis. Tal van vooraanstaande lieden met (een) titel(s) en de noodzakelijke kennis, inzicht en ervaring op hun vakgebied, hebben zich door affectiviteit laten leiden tot zeer onaangename optredens, zij het domweg plagiaat plegen of zich onder een dekmantel als recensent uit te geven en in die hoedanigheid het werk van anderen met de grond gelijk te maken.


Meer dan alleen ijdelheid
In genoemde kop van
de Volkskrant werd het optreden gekwalificeerd als ijdelheid, een drijfveer die ten grondslag ligt aan veel onprettige gedachten en daden. Ik denk dat er meer aan de hand is dan alleen de vanitas die al zo oud is als de mensheid en die door de Prediker in de anthologie van het Oude Verbond met nadruk wordt genoemd. Mij lijkt het waarschijnlijker dat onder die ijdelheid een trauma verborgen ligt dat als onuitgewerkte problematiek binnen de persoonlijkheid een uitweg zoekt en zich manifesteert in externe conflicten. Het is dan ook een bittere noodzaak dat Orlando Figes met een deskundige in conclaaf gaat om eens te bezien waar de schoen wringt en wat er ten faveure van de ontwikkeling binnen de persoonlijkheid aan kan worden gedaan ten einde herhaling te voorkomen. Want dat er sprake is van onvolgroeid gedrag is zo klaar als een klontje, en even duidelijk is het gevaar van herhaling als er niet aan de wortel van het kwaad wordt ingegrepen. Orlando Figes zelf is de enige die ervoor kan zorgen dat een dergelijke eclatante uiting van domheid zich niet herhaalt. Dergelijke neuroses komen niet zomaar met de oostenwind aanwaaien, en aangezien een neurose nu eenmaal staat bij de gratie van de herhalingsdrang, is het niet alleen voor de man zelf, maar tevens voor de wereld om hem heen een goede zaak als er maatregelen worden genomen die zulks in goede banen leiden.


Ziekteverlof
Sedert het uitbreken van dit schandaal is Orlando Figes met ziekteverlof. Dat is in de gegeven omstandigheden wel terecht, maar als de man bereid is zich op een voor hem passende wijze te laten behandelen — en of dat nu via een analyse van zijn verleden, dan wel via een bloesemtherapie gebeurt, is niet van direct belang, als het maar tot het gewenste resultaat leidt —, en als er dan sprake is van genezing, zou hij in zijn functie moeten worden hersteld. Immers, een man van zo grote intelligentie, met zoveel kennis en inzicht, behoort niet aan de kant te staan binnen het maatschappelijk gebeuren van de (eigentijdse) geschiedschrijving. Dat is in eerste instantie van belang voor de persoon zelf en daarnaast voor het Birkbeck College en daarmee van het gilde der geschiedschrijvers.

Als we iets verder kijken dan alleen dit, absoluut voor velen pijnlijke, incident, en zien dat er massamoordenaars het tot president van een al dan niet dubieuze staat weten te schoppen en dat alles wat de omgeving beter uitkomt, met de mantel der liefde wordt bedekt, dan doen degenen, die het voor het zeggen hebben er goed aan om de relativiteit niet uit het oog te verliezen en te besluiten voor een voortzetting van het werk dat Orlando Figes verrichtte tot deze ellende de kop opstak. Enig onopvallend kritisch volgen zal daarbij van nut kunnen blijken.

__________

[1] Diens in het Nederlands als Fluisteraars vertaalde boek komt in augustus 2009 voor in een artikel op onze zustersite Tempel der Historie. In een eerdere bijdrage, eveneens op die site, in oktober 2008, hebben we aandacht besteed aan de Nederlandse editie van Orlando Figes terecht als standaardwerk geldende boek over de Russische revolutie 1891-1924. Wij hebben het als onovertroffen gekwalificeerd.